سوالات جامعه شناسی دوازدهم انسانی درس پنجم با جواب + آزمون تستی
درس پنجم جامعه‌شناسی دوازدهم انسانی به بررسی پدیده‌های انسانی و اجتماعی و معانی گوناگون آن‌ها می‌پردازد. این درس به مسائلی همچون خودکشی، شهادت‌طلبی، و انگیزه‌های انسانی در زندگی می‌پردازد و سعی دارد بینش عمیق‌تری نسبت به کنش‌های انسانی و عوامل مؤثر بر آن‌ها ارائه دهد. در این مقاله، به سوالات مرتبط با این درس و پاسخ‌های آن‌ها پرداخته می‌شود.
سوالات و پاسخ‌ها جامعه شناسی دوازدهم انسانی درس پنجم
- چه سوالاتی می‌توان در مورد معنای زندگی مطرح کرد؟
- پاسخ: موضوعاتی نظیر معنا، معیارها و دلایل زندگی، پایان آن، مراحل زندگی، تنفر از زندگی، آرامش و رنج‌ها همواره ذهن انسان‌ها و صاحب‌نظران علوم اجتماعی را به خود مشغول کرده است.
- کدام شرایط می‌تواند منجر به نتیجه‌گیری‌های نادرست در بررسی پدیده‌های اجتماعی شود؟
- پاسخ: اگر پیچیدگی‌های انسانی و اجتماعی بدون در نظر گرفتن انگیزه‌ها و زمینه‌های تاریخی و فرهنگی مورد مطالعه قرار گیرد، به نتایج نادرست منجر خواهد شد. به‌عنوان مثال، شهادت در راه خدا، مرگ در دفاع از میهن و خودکشی به ظاهری یکسان ولی معانی متفاوت اشاره دارند.
- شهادت‌طلبی، فدا کردن جان برای وطن و خودکشی چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی دارند؟
- پاسخ: شباهت این سه پدیده در استقبال و اقدام آگاهانه به سمت مرگ است. اما از نظر معنا متفاوت هستند: شهادت‌طلبی در پی شوق حیات جاودانه و دیدار با محبوب الهی معنا پیدا می‌کند، در حالی که فدا کردن جان برای وطن به دفاع از کشور و خودکشی به گریز از مشکلات اجتماعی و اقتصادی مربوط می‌شود.
- پس از انقلاب صنعتی، کدام پدیده اجتماعی به طرز بی‌سابقه‌ای گسترش یافت و چه کسانی به دنبال چاره‌جویی درباره آن بودند؟
- پاسخ: مسئله خودکشی به طرز بی‌سابقه‌ای در جوامع صنعتی گسترش یافت و جامعه‌شناسان، روان‌پزشکان، اقتصاددانان و حقوقدانان به مطالعه و چاره‌جویی درباره آن پرداخته‌اند.
- در مورد خودکشی، بین جامعه‌شناسان چه دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد؟
- پاسخ: برخی بر عوامل ساده و قابل پیش‌بینی مانند فقر تمرکز می‌کنند، در حالی که برخی دیگر به عمق پیچیدگی‌ها و عدم انسجام اجتماعی توجه دارند.
- ویژگی‌های رویکرد تفسیری-تفهمی را بیان کنید.
- پاسخ:
- رویکرد تفسیری نقطه مقابل رویکرد تبیینی است.
- کنشگران بر اساس معنای ذهنی خود عمل می‌کنند.
- برای درک زندگی اجتماعی باید به معانی نهفته در کنش‌ها پرداخت.
- برای فهم کنش‌های اجتماعی باید به زمینه فرهنگی آن‌ها رجوع کرد.
- پاسخ:
- زمانی که از معنای کنش سؤال می‌شود، دقیقاً درباره چه چیزی صحبت می‌کنیم؟
- پاسخ: گاهی به قصد و هدف کنشگر اشاره داریم و گاهی به معنای نمادین کنش انسان.
- برای پی بردن به هدف کنش باید چه کرد؟
- پاسخ: باید به ذهن کنشگر راه یافت.
- برای فهمیدن دلایل کنش باید چگونه عمل کرد؟
- پاسخ: باید به ذهن کنشگر نفوذ کرده و به زمینه فرهنگی مربوطه توجه کنیم.
- دلایل پیدایش معانی گوناگون و پدید آمدن انواع خرده‌فرهنگ‌ها چیست؟
- پاسخ: فعالیت و خلاقیت کنشگران در ابعاد فردی و اجتماعی باعث تنوع معانی می‌شود.
- خلاقیت انسان‌ها در تولید معانی چه نتایجی در جهان اجتماعی دارد؟
- پاسخ: این خلاقیت به پیدایش خرده‌فرهنگ‌ها و جهان‌های اجتماعی مختلف منجر می‌شود.
- تنوع و تکثر معانی چه نتایجی به دنبال دارد؟
- پاسخ: این تنوع موجب پیچیدگی کنش‌های انسانی و دشواری فهم معانی آن‌ها می‌شود.
- چرا جامعه‌شناسی تفسیری از روش‌های کیفی استفاده می‌کند؟
- پاسخ: به دلیل تنوع و پیچیدگی معانی، برای فهم بهتر کنش‌های انسانی نیاز به روش‌های کیفی وجود دارد.
- برخی از انواع روش‌های کیفی کدامند؟
- پاسخ:
- قوم‌نگاری: پژوهشگر با قومی زندگی می‌کند تا کنش‌های آن‌ها را بهتر درک کند.
- مطالعات موردی: بررسی ابعاد یک پدیده اجتماعی خاص به‌طور عمیق.
- پاسخ:
- شهدای دفاع مقدس چه انگیزه‌هایی در شهادت‌طلبی داشتند؟
- پاسخ: آن‌ها کشور را اسلامی می‌دانستند و جان خود را برای دفاع از آن فدا می‌کردند.
- متفکرین اجتماعی آلمانی در قرن نوزدهم چه دیدگاهی در خصوص جهان اجتماعی و طبیعی داشتند؟
- پاسخ: آن‌ها معتقد بودند که پدیده‌های اجتماعی با پدیده‌های طبیعی تفاوت دارند و باید معانی آن‌ها را درک کرد.
- منظور از معنای کنش که مورد توجه جامعه‌شناسان تفسیری است چیست؟
- پاسخ: برای مثال، دو دانش‌آموز با نمره یکسان احساسات متفاوتی دارند و برای درک این تفاوت باید به شرایط درونی آن‌ها توجه کرد.
- روش جامعه‌شناسی وبر چگونه بوده است؟
- پاسخ: او بر اهمیت روش تجربی و محدودیت‌های آن تأکید داشت و معتقد بود جامعه‌شناس باید از توصیف فراتر نرود.
- چرا وبر معتقد است که جامعه‌شناسی نمی‌تواند درباره آرمان‌ها داوری کند؟
- پاسخ: زیرا روش تجربی نمی‌تواند به قضاوت علمی درباره آرمان‌ها بپردازد.
- در چه صورتی می‌توان ارزش‌ها و عقاید را نقد کرد؟
- پاسخ: در صورتی که به ارزش‌های ثابت وحیانی و عقلانی اعتقاد داشته باشیم.
- زمان ظهور جامعه‌شناسی تبیینی، تفسیری و انتقادی چه زمانی است؟
- پاسخ: جامعه‌شناسی پوزیتیویستی در قرن نوزدهم در فرانسه و جامعه‌شناسی تفهمی در آلمان شکل گرفت و جامعه‌شناسی انتقادی در قرن بیستم پدید آمد.
سوالات چهارگزینه‌ای درس ۵ جامعه شناسی دوازدهم
۱- چرا توجه به معنا و انگیزه در مطالعه پدیده‌های انسانی و اجتماعی اهمیت دارد؟
الف) زیرا همه پدیده‌های اجتماعی کاملاً قابل پیش‌بینی هستند.
ب) زیرا پدیده‌های انسانی فقط با روش‌های آماری قابل بررسی‌اند.
ج) زیرا ظاهر مشابه پدیده‌ها الزاماً به معنای یکسان بودن انگیزه و معنای آن‌ها نیست.
د) زیرا عوامل تاریخی و فرهنگی هیچ تأثیری بر رفتار انسان ندارند.
۲- دو فرد ممکن است هر دو آگاهانه به استقبال مرگ بروند، اما کنش آن‌ها از نظر معنا کاملاً متفاوت باشد. کدام گزینه این موضوع را بهتر نشان می‌دهد؟
الف) شهادت‌طلبی و خودکشی می‌توانند از نظر ظاهر مشابه باشند، اما انگیزه و معنای متفاوتی داشته باشند.
ب) هر کنشی که به مرگ منجر شود، معنای یکسانی دارد.
ج) تفاوت فرهنگی در تحلیل کنش‌های انسانی اهمیتی ندارد.
د) تنها نتیجه ظاهری یک کنش برای شناخت آن کافی است.
۳- کدام گزینه تفاوت معنایی میان شهادت‌طلبی و خودکشی را بهتر بیان می‌کند؟
الف) هر دو صرفاً نتیجه شرایط اقتصادی هستند.
ب) شهادت‌طلبی می‌تواند با دفاع از دین و ارزش‌های الهی همراه باشد، در حالی که خودکشی ممکن است با گریز از سختی‌ها و بحران‌های زندگی ارتباط داشته باشد.
ج) هر دو کنش همیشه از یک انگیزه برخوردارند.
د) هیچ‌یک از این دو کنش آگاهانه نیستند.
۴- چرا بررسی یک پدیده اجتماعی بدون توجه به زمینه تاریخی و فرهنگی آن می‌تواند به نتیجه‌گیری نادرست منجر شود؟
الف) زیرا همه پدیده‌های اجتماعی در همه جوامع دقیقاً یکسان‌اند.
ب) زیرا زمینه تاریخی فقط در مطالعه پدیده‌های طبیعی اهمیت دارد.
ج) زیرا کنش‌های انسانی هیچ ارتباطی با فرهنگ ندارند.
د) زیرا یک رفتار ظاهراً مشابه می‌تواند در شرایط فرهنگی و تاریخی متفاوت، معنا و انگیزه متفاوتی داشته باشد.
۵- کدام عامل باعث شد مسئله خودکشی پس از انقلاب صنعتی توجه گسترده‌ای پیدا کند؟
الف) افزایش بی‌سابقه خودکشی در جوامع صنعتی
ب) کاهش کامل مشکلات اجتماعی در جوامع صنعتی
ج) حذف مسائل اقتصادی و فرهنگی از زندگی انسان‌ها
د) بی‌توجهی جامعه‌شناسان به پدیده‌های اجتماعی
۶- کدام گزینه یکی از تفاوت‌های مهم میان رویکرد تبیینی و تفسیری ـ تفهمی است؟
الف) رویکرد تبیینی بر معنای ذهنی کنشگر تمرکز دارد، اما رویکرد تفسیری آن را نادیده می‌گیرد.
ب) رویکرد تبیینی فقط پدیده‌های فرهنگی را مطالعه می‌کند.
ج) رویکرد تفسیری تلاش می‌کند از ظاهر پدیده عبور کرده و به معنای نهفته در کنش دست یابد.
د) هر دو رویکرد دقیقاً از یک روش برای مطالعه کنش اجتماعی استفاده می‌کنند.
۷- بر اساس رویکرد تفسیری ـ تفهمی، کنشگران معمولاً بر چه اساسی دست به عمل می‌زنند؟
الف) صرفاً بر اساس قوانین طبیعی
ب) بر اساس معنایی که در ذهن خود دارند
ج) بدون هدف و انگیزه مشخص
د) فقط بر اساس شرایط اقتصادی جامعه
۸- اگر بخواهیم هدف دانش‌آموزی از درس خواندن را بفهمیم، بر اساس رویکرد تفسیری چه کاری باید انجام دهیم؟
الف) فقط نمره‌های او را بررسی کنیم.
ب) وضعیت تحصیلی همه دانش‌آموزان را با او مقایسه کنیم.
ج) تنها میزان ساعت مطالعه او را اندازه‌گیری کنیم.
د) به ذهن و معنای مورد نظر خود او از درس خواندن راه پیدا کنیم.
۹- «معنای کنش» در جامعه‌شناسی تفسیری می‌تواند به کدام دو جنبه اشاره داشته باشد؟
الف) هدف و قصد کنشگر و همچنین چیزی که کنش او نماد یا نشانه آن است.
ب) فقط نتیجه ظاهری کنش و میزان تکرار آن
ج) فقط شرایط اقتصادی و اجتماعی فرد
د) تنها قوانین رسمی حاکم بر جامعه
۱۰- چرا برای فهم دلایل یک کنش اجتماعی باید به زمینه فرهنگی کنشگر نیز توجه کرد؟
الف) زیرا فرهنگ هیچ ارتباطی با رفتار فردی ندارد.
ب) زیرا معنای کنش فقط از طریق آمار قابل شناسایی است.
ج) زیرا فهم کنش مستلزم دسترسی هم به معنای ذهنی فرد و هم به معنای فرهنگی ـ اجتماعی آن است.
د) زیرا تمام افراد یک جامعه دقیقاً معنای یکسانی برای رفتارهای خود دارند.
۱۱- فعالیت و خلاقیت انسان‌ها در تولید معانی ذهنی و فرهنگی چه پیامدی برای جهان اجتماعی دارد؟
الف) از بین رفتن همه تفاوت‌های فرهنگی
ب) پیدایش معانی گوناگون، خرده‌فرهنگ‌ها و گروه‌های مختلف و حتی شکل‌گیری فرهنگ‌ها و جهان‌های اجتماعی متفاوت
ج) کاهش کامل تنوع اجتماعی
د) یکسان شدن ارزش‌ها و آرمان‌های همه جوامع
۱۲- چرا تنوع و تکثر معانی، فهم کنش‌های انسانی را دشوارتر می‌کند؟
الف) زیرا انسان‌ها هیچ‌گاه رفتار معنادار انجام نمی‌دهند.
ب) زیرا همه کنش‌ها قابل مشاهده نیستند.
ج) زیرا تنوع معنا باعث پیچیدگی کنش‌های انسانی می‌شود و فهم آن‌ها نیازمند روش‌هایی است که این تفاوت‌ها را در نظر بگیرد.
د) زیرا روش‌های کیفی فقط برای مطالعه طبیعت استفاده می‌شوند.
۱۳- چرا جامعه‌شناسی تفسیری بیشتر از روش‌های کیفی استفاده می‌کند؟
الف) زیرا روش‌های کیفی امکان توجه به تنوع و تفاوت معانی و تفسیر عمیق کنش‌ها را فراهم می‌کنند.
ب) زیرا روش‌های کمی هیچ کاربردی در علوم اجتماعی ندارند.
ج) زیرا همه پدیده‌های اجتماعی غیرقابل مطالعه هستند.
د) زیرا روش کیفی فقط برای مطالعه گروه‌های کوچک کاربرد دارد.
۱۴- پژوهشگری برای شناخت عمیق یک گروه فرهنگی، مدتی در میان آن‌ها زندگی می‌کند و خود را در شرایط فرهنگی آنان قرار می‌دهد. این روش کدام است؟
الف) مطالعات موردی
ب) آزمایش تجربی
ج) روش آماری
د) قوم‌نگاری
۱۵- پژوهشگری برای بررسی همه ابعاد یک پدیده اجتماعی خاص، ماه‌ها در یک محیط مشخص حضور پیدا می‌کند و از مشاهده مشارکتی استفاده می‌کند. این شیوه بیشتر با کدام روش ارتباط دارد؟
الف) مطالعات موردی
ب) روش آزمایشگاهی
ج) پیمایش آماری
د) روش تجربی طبیعی
۱۶- وبر و دیلتای درباره تفاوت جهان اجتماعی و جهان طبیعی چه دیدگاهی داشتند؟
الف) جهان اجتماعی دقیقاً همانند جهان طبیعی است و باید با همان روش مطالعه شود.
ب) جهان اجتماعی هیچ نظم و قاعده‌ای ندارد.
ج) پدیده‌های اجتماعی معنادارند و نمی‌توان آن‌ها را صرفاً مانند پدیده‌های طبیعی از طریق حواس مطالعه کرد، بلکه باید معنای آن‌ها را فهمید.
د) کنش‌های اجتماعی هیچ ارتباطی با آگاهی انسان ندارند.
۱۷- دو دانش‌آموز هر دو نمره ۱۸ گرفته‌اند؛ یکی بسیار خوشحال و دیگری بسیار ناراحت است. این مثال چه نکته‌ای را نشان می‌دهد؟
الف) نمره ۱۸ همیشه برای همه افراد معنای یکسانی دارد.
ب) معنای یک کنش یا رویداد می‌تواند برای افراد مختلف متفاوت باشد و برای فهم واکنش آن‌ها باید شرایط ذهنی‌شان را در نظر گرفت.
ج) احساسات انسان‌ها هیچ ارتباطی با شرایط درونی آن‌ها ندارد.
د) رفتار افراد را می‌توان فقط بر اساس نتیجه ظاهری یک رویداد توضیح داد.
۱۸- بر اساس دیدگاه وبر، جامعه‌شناس درباره ارزش‌ها و آرمان‌های اجتماعی چه کاری می‌تواند انجام دهد؟
الف) باید حتماً درباره درست یا غلط بودن آن‌ها داوری کند.
ب) باید آن‌ها را تغییر دهد و اصلاح کند.
ج) نباید آن‌ها را مطالعه کند.
د) می‌تواند آن‌ها را توصیف کند، اما با روش تجربی نمی‌تواند درباره درست یا غلط بودنشان داوری علمی کند.
۱۹- بر اساس مطالب درس، در چه صورتی امکان داوری و نقد ارزش‌ها و عقاید فرهنگی فراهم می‌شود؟
الف) اگر فقط از مشاهده حسی استفاده کنیم.
ب) اگر همه ارزش‌های موجود را بدون بررسی بپذیریم.
ج) اگر به ارزش‌های ثابت عقلانی و وحیانی و فراانسانی معتقد باشیم.
د) اگر ارزش‌ها را صرفاً بر اساس میزان محبوبیت آن‌ها بسنجیم.
۲۰- ترتیب شکل‌گیری رویکردهای جامعه‌شناسی تبیینی، تفسیری ـ تفهمی و انتقادی کدام است؟
الف) تبیینی در قرن نوزدهم، تفسیری ـ تفهمی در قرن نوزدهم و انتقادی در قرن بیستم
ب) تفسیری ـ تفهمی در قرن هجدهم، تبیینی در قرن نوزدهم و انتقادی در قرن بیستم
ج) تبیینی در قرن بیستم، تفسیری ـ تفهمی در قرن نوزدهم و انتقادی در قرن هجدهم
د) هر سه رویکرد در یک دوره تاریخی و در یک کشور شکل گرفته‌اند.
پاسخنامه تست درس ۵ جامعه شناسی دوازدهم انسانی
| شماره سؤال | پاسخ صحیح | شماره سؤال | پاسخ صحیح |
|---|---|---|---|
| ۱ | ج | ۱۱ | ب |
| ۲ | الف | ۱۲ | ج |
| ۳ | ب | ۱۳ | الف |
| ۴ | د | ۱۴ | د |
| ۵ | الف | ۱۵ | الف |
| ۶ | ج | ۱۶ | ج |
| ۷ | ب | ۱۷ | ب |
| ۸ | د | ۱۸ | د |
| ۹ | الف | ۱۹ | ج |
| ۱۰ | ج | ۲۰ | الف |
جمع‌بندی
درس پنجم جامعه‌شناسی دوازدهم انسانی به بررسی عمیق و گسترده‌ای از کنش‌های انسانی و اجتماعی پرداخته و چالش‌های مربوط به فهم معانی و انگیزه‌های مختلف را مطرح می‌کند. با توجه به تنوع معانی و پیچیدگی‌های کنش‌های انسانی، این درس به ما کمک می‌کند تا بتوانیم دیدگاه‌های متنوعی را نسبت به پدیده‌های اجتماعی درک کنیم و به دنبال روش‌های کیفی برای مطالعه این پدیده‌ها باشیم. فهم درست این مسائل به ما کمک می‌کند تا بهتر با واقعیت‌های اجتماعی و فرهنگی پیرامون خود آشنا شویم.
