نمونه سوالات فارسی دوازدهم درس 5 دماوندیه با جواب
درس پنجم فارسی پایه دوازدهم با عنوان «دماوندیه» سرودهی محمدتقی بهار (ملکالشعرا بهار) یکی از برجستهترین اشعار حماسی–اجتماعی دوره مشروطه است. شاعر در این قصیده با خطاب قرار دادن کوه دماوند، آن را نماد خشم فروخورده مردم و مبارزه با استبداد میداند. دماوند در این شعر، پدیدهای طبیعی نیست؛ بلکه شخصیتی زنده، آگاه و انقلابی است که باید بر ضد ظلم قیام کند.
شاعر با بهرهگیری از آرایههایی چون تشخیص، استعاره، کنایه، تضاد و اغراق، فضایی حماسی و اعتراضی پدید آورده است.

الف) سؤالات چهارگزینهای
1. «دیو سپید» در بیت نخست نماد چیست؟
الف) دشمنان ایران
ب) عظمت و بزرگی دماوند
ج) مردم نادان
د) پادشاهان ستمگر
✅ پاسخ: ب) عظمت و بزرگی دماوند
2. «پای در بند» چه نوع آرایهای دارد؟
الف) تشبیه
ب) استعاره
ج) کنایه
د) جناس
✅ پاسخ: ج) کنایه (کنایه از گرفتار بودن)
3. «سپید و سیاه» در بیت «مادر سرسپید … سیاهبخت فرزند» چه آرایهای دارند؟
الف) مراعات نظیر
ب) تضاد
ج) اغراق
د) جناس
✅ پاسخ: ب) تضاد
4. «کافور» در بیت مربوط به ضماد، استعاره از چیست؟
الف) مه
ب) خورشید
ج) برف
د) آتش
✅ پاسخ: ج) برف
5. «از بن برکندن» در بیت پایانی چه مفهومی دارد؟
الف) ساختن
ب) نابود کردن
ج) پنهان کردن
د) آباد کردن
✅ پاسخ: ب) نابود کردن
ب) سؤالات جای خالی
6. «گنبد گیتی» یک اضافۀ ………. است.
✅ پاسخ: استعاری
7. «مشت زمین» استعاره از ………. است.
✅ پاسخ: کوه دماوند
8. «شو منفجر» کنایه از ………. است.
✅ پاسخ: قیام کن
9. «بیخردان سفله» کنایه از ………. هستند.
✅ پاسخ: طبقه ستمگر و حاکمان ظالم
10. «اختر سعد» اشاره به سیارۀ ………. دارد.
✅ پاسخ: مشتری
ج) سؤالات پاسخ کوتاه
11. چرا شاعر دماوند را «مادر سرسپید» خطاب میکند؟
✅ پاسخ: زیرا سپیدی برف بر قله کوه را به موی سپید مادر تشبیه کرده و دماوند را همچون مادری بزرگ و باوقار دانسته است.
12. منظور از «آتش درون» چیست؟
✅ پاسخ: خشم و اعتراض فروخورده.
13. چرا شاعر میگوید «خامش منشین، سخن همی گوی»؟
✅ پاسخ: میخواهد دماوند (نماد مردم) در برابر ظلم سکوت نکند و اعتراض خود را آشکار سازد.
14. «زمین و گردون» در بیت مربوط به ظلم، چه مفهومی را القا میکنند؟
✅ پاسخ: تضاد میان مردم (زمین) و حاکم ظالم (گردون).
15. پیام اصلی این شعر چیست؟
✅ پاسخ: دعوت به قیام و مبارزه با ظلم و استبداد و ریشهکن کردن فساد.
د) سؤالات درست یا نادرست
16. «سیم» در بیت دوم استعاره از برف است.
✅ پاسخ: درست ✔️
17. «برکن و برکند» جناس ندارند.
✅ پاسخ: نادرست ❌ (جناس ناقص افزایشی و اشتقاق دارند)
18. «دل زمانه» دارای تشخیص است.
✅ پاسخ: درست ✔️

هـ) سؤالات تشریحی
19. نماد «دماوند» را در این شعر تحلیل کنید.
✅ پاسخ: دماوند نماد خشم فروخورده مردم و روح آزادیخواهی است. شاعر آن را موجودی زنده و آگاه تصویر میکند که باید سکوت را بشکند و بر ضد ظلم قیام کند. این نمادپردازی سبب ایجاد فضایی حماسی و انقلابی در شعر شده است.
20. آرایههای ادبی برجسته در این شعر را با مثال توضیح دهید.
✅ پاسخ:
-
تشخیص: ای دماوند، شو منفجر
-
استعاره: آتش درون (خشم)، کافور (برف)
-
کنایه: پای در بند (اسیر بودن)، از بن برکندن (نابود کردن)
-
تضاد: سپید و سیاه، زمین و آسمان
-
اغراق: دماوند را مشت زمین دانستن
این آرایهها به تقویت لحن حماسی و پیام اعتراضی شعر کمک کردهاند.
جمعبندی
«دماوندیه» سرودهی محمدتقی بهار یکی از مهمترین اشعار اعتراضی ادبیات معاصر ایران است. شاعر با شخصیتبخشی به کوه دماوند و بهرهگیری از نمادهای حماسی، مردم را به مبارزه با بیعدالتی و برکندن ریشه ظلم فرا میخواند.
مطالعۀ دقیق این درس و تمرین نمونه سؤالات گوناگون، علاوه بر تسلط بر آرایههای ادبی، به درک بهتر فضای اجتماعی–سیاسی عصر شاعر و پیام عدالتخواهانه آن کمک میکند.











