جواب کارگاه متن پژوهی درس 7 (جمال و کمال) فارسی دهم
درس هفتم کتاب فارسی پایه دهم، با عنوان «جمال و کمال»، نگاهی عمیق به ارزشهای اخلاقی و درونی انسان دارد. این درس با اشاره به داستان حضرت یوسف، پیامهایی درباره زیبایی درون، جایگاه صبر، صداقت و اهمیت معنویت در زندگی انسان ارائه میدهد. در ادامه، به پرسشهای مربوط به این درس در سه بخش قلمرو زبانی، ادبی و فکری پاسخ میدهیم.

📘 جواب قلمرو زبانی صفحه ۵۵ درس هفتم فارسی دهم
۱: با توجه به متن درس، معادل معنایی کلمه های زیر را بنویسید.
-
دولت: یعنی بخت و خوشبختی، یا به نوعی سعادت.
-
ثروت کریمی: به معنی دارایی از نوع بزرگواری و بخشش است.
-
لئیمی: اشاره دارد به خصلت پستی و فرومایگی.
۲: کدام قسمت جمله زیر حذف شده است؟ نوع حذف را مشخص کنید.
«نیکو خو، بهتر هزار بار از نیکو رو.»
→ در این جمله، فعل «است» حذف شده و این حذف از نوع معنوی است؛ چون از مفهوم جمله، نبود آن قابل درک است.
۳: در متن درس، واژههای دو تلفظی را بیابید.
کلماتی که در دو شکل بیان میشوند:
-
جاودان (جاوِدان)
-
آموزگار (آموزِگار)
-
روزگار (روزِگار)
📗 جواب قلمرو ادبی صفحه ۵۵ درس هفتم فارسی دهم
۱: در بند پنجم (قصهٔ حال یوسف …)، کدام نوع از روابط معنایی واژهها، بر زیبایی سخن افزوده است؟
در این بند، استفاده از تضاد و تناسب باعث زیبایی و تأثیرگذاری بیشتر کلام شده است.
۲: در جمله زیر، دو رکن اصلی تشبیه (مشبه و مشبهبه) را مشخص کنید.
«قرآن مانند است به بهشت جاودان.»
-
مشبه: قرآن
-
ادات تشبیه: مانند
-
مشبهبه: بهشت
-
وجهشبه: جاودانگی
۳: در عبارت زیر، کدام واژهها «جناس» دارند؟
«از روی نیکویش، حبس و چاه آمد و از خوی نیکویش تخت و گاه آمد.»
کلمات دارای جناس: «روی – خوی» و «چاه – گاه»
۴: دو عبارت مُسَجَّع از متن درس بیابید و ارکان سجع را مشخص نمایید.
-
«تنها – دلها» ← تشابه در آهنگ پایان
-
«نجاست – ذلت» ← شباهت در واجها و وزن پایانی
📙 جواب قلمرو فکری صفحه ۵۶ درس هفتم فارسی دهم
۱: به چه دلایلی نویسنده معتقد است که: «مَثَل قرآن، مَثَل آب روان است.»؟
چون هر دو مایهی حیاتاند؛ آب جسم را زنده میکند، و قرآن روح و دل را. هر دو نیز موجب پاکی و طهارت هستند.
۲: کدام بخش از متن درس، به مفهوم آیه شریفه «وَمَکَروا وَمَکَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَیرُ الماکِرین» اشاره دارد؟
عبارت: «هرگز کید کایدان با خواست خداوند غیب دان برابر نیاید.» اشارهای دارد به مضمون این آیه و تلمیح به آن است.
۳: هر یک از بیتهای زیر، با کدام عبارت درس، ارتباط معنایی دارد؟
• صورت زیبای ظاهر هیچ نیست ای برادر، سیرت زیبا بیار (سعدی)
با این قسمت مرتبط است: «قصّه حال یوسف را نیکو نه از حُسنِ صورت او گفت، بلکه از حسن سیرت او گفت…»
۴: درباره ارتباط مفهومی دو عبارت زیر، توضیح دهید.
• «الصّبرُ مِفتاحُ الفَرَج»
• «یعقوب، خود او را به صبرْ آموزگار بود.»
هر دو بر این نکته تأکید دارند که صبر، کلید گشایش و راه رسیدن به فرج و آسایش است.
۵: چرا نویسنده داستان حضرت یوسف را عجیبترین داستانها میداند؟
چون در این قصه، تضادهایی مانند غم و شادی، دوری و وصال، محنت و راحتی در کنار هم دیده میشود و زندگی پیچیدهای را به تصویر میکشد.

📕 جواب درک و دریافت صفحه ۵۷ درس هفتم فارسی دهم
۱: کدام نوع لحن برای خوانش این شعر مناسب است؟ چرا؟
لحن عاشقانه و سرشار از احساس برای این شعر مناسبتر است؛ چون موضوع آن به احساسات عاشقانه میپردازد.
۲: چرا این سروده، در ادب غنایی جا میگیرد؟
چون درونمایهاش مرتبط با عشق، احساسات و عواطف انسانی است که شاخصه اصلی ادبیات غنایی به شمار میرود.
✅ جمعبندی
درس «جمال و کمال» در فارسی دهم، تنها به داستانی تاریخی نمیپردازد، بلکه ما را به شناخت عمیقتری از مفاهیم اخلاقی و انسانی مانند صبر، وفاداری، حسن خلق و ارزش درونی انسان میرساند. پاسخ به سوالات این درس، نهتنها در فهم متن، بلکه در درک معنای زندگی نیز به ما کمک میکند. اگر به مفاهیم نهفته در این درس دقت کنیم، خواهیم دید که «کمال واقعی»، در زیبایی رفتار و درون ماست، نه ظاهر.
برای مطالعه معنی و آرایه های ادبی درس هفتم فارسی دهم به قسمت زیر مراجعه کنید:











