پایه دهم

نمونه سوالات درس 1 (مبانی تحلیل متن) علوم و فنون ادبی دهم انسانی + جواب

نمونه سوالات درس 1 (مبانی تحلیل متن) علوم و فنون ادبی دهم انسانی + جواب

درس «مبانی تحلیل متن» از کتاب علوم و فنون ادبی پایه دهم به ما یاد می‌دهد هنگام مواجهه با شعر و نثر، فقط به معنی سطحی بسنده نکنیم. در این درس متن را از سه قلمرو بررسی می‌کنیم: زبانی، ادبی و فکری؛ همچنین می‌آموزیم در خوانش شعر باید «لحن» و آهنگِ درست را برای کشف پیام دنبال کنیم.

نمونه سوالات درس 1 علوم و فنون ادبی دهم + جواب


نمونه سوالات درس 1 علوم و فنون ادبی دهم + جواب

1) جای خالی

سؤال 1:

در این کتاب، «متن» بیشتر به آثار ____ و ____ فارسی گفته می‌شود.

پاسخ: شعر، نثر

سؤال 2:

یکی از آسان‌ترین و کاربردی‌ترین شیوه‌ها در تحلیل متن این است که متن را از سه دیدگاه ____، ادبیات و فکر بررسی کنیم.

پاسخ: زبان

سؤال 3:

در خوانش درست شعر، هدف اصلی «کشف ____» است.

پاسخ: لحن

سؤال 4:

در مثال‌های شنیداری مثل صداهایی که می‌شنویم، این نوع متن را ____ می‌گویند.

پاسخ: شنیداری


2) درست / نادرست

سؤال 5:

خوانش شعر می‌تواند به کشف لحن و روح شعر کمک کند.

پاسخ: درست

سؤال 6:

در قلمرو فکری، بیشتر با ساخت‌های دستوری و دستور تاریخی سروکار داریم.

پاسخ: نادرست (این مربوط به قلمرو زبانی است)

سؤال 7:

مقتضای سخن و شیوه بیان می‌تواند باعث برداشت متفاوت از یک حرف مشابه شود.

پاسخ: درست

سؤال 8:

آرایه «مراعات نظیر» یعنی آوردن کلمات نامتناسب و بی‌ربط در کنار هم.

پاسخ: نادرست (برعکس: تناسب و هم‌حوزه‌بودن است)


3) پاسخ کوتاه

سؤال 9:

«متن» در نگاه درس ۱ یعنی چه؟ (یک جمله)

پاسخ: هر چیزی که ذهن را به پویایی وادارد؛ در این کتاب مقصود بیشتر شعر و نثر فارسی است.

سؤال 10:

در قلمرو ادبی، ما دنبال چه چیزهایی هستیم؟

پاسخ: شناسایی آرایه‌ها و شیوه‌های بیان مثل تشبیه، کنایه، تشخیص، مثل و مراعات نظیر.

سؤال 11:

چرا در خوانش شعر باید «یک‌باره» و «با گسست کم» متن خوانده شود؟

پاسخ: تا لحن و جریان معنایی/روایی شعر درست کشف شود.

سؤال 12:

خلیفه چرا نسبت به دو خواب‌گزار برداشت متفاوت داشت؟ (کوتاه)

پاسخ: به دلیل تفاوت شیوه بیان، توجه به موقعیت و مقتضای سخن و انتخاب کلمات/بلاغت.


4) سوالات تشریحی و مفهومی

سؤال 13:

با توجه به شعر «آب را گل نکنیم…» (سهراب سپهری)، آب و گل چه نقش معنایی دارند؟

پاسخ نمونه:

این متن عرفانی است. آب نماد زندگیِ روان و جریان هستی است و گل (به‌طور نمادین) نشانهٔ نادرستی/کژی و آمیختنِ ناپاکی به زندگی است. پیام اصلی شعر این است که زندگی و اندیشه را از کژی و اندوهِ بی‌راهه «آلوده» نکنیم و با دیدی روشن به مسیر حرکت کنیم.

سؤال 14:

در شعرِ سپهری، چرا گفته می‌شود متن با «نگرش عرفانی» قابل تفسیر است؟

پاسخ نمونه:

چون شاعر با کمک نمادهایی از طبیعت (مثل آب) به مفاهیم معنوی/درونی اشاره می‌کند، به پاکی و جریان زندگی توجه دارد و رابطهٔ انسان با هستی را آموزنده و امیدبخش نشان می‌دهد.

سؤال 15:

در خوانش شعر، «لحن روایی داستانی» دقیقاً چه نتیجه‌ای برای فهم متن دارد؟

پاسخ نمونه:

وقتی شعر روایی است، لحن باید مطابق حرکت داستان تغییر کند تا شخصیت‌ها و مسیر تلاش/کوشش بهتر حس شود؛ بنابراین مخاطب از معنای سطحی عبور می‌کند و می‌فهمد شاعر چگونه می‌خواهد پیام را پیش ببرد.

سؤال 16:

در بیت «چون توکل» و ترکیب‌هایی مثل «لب خندان گل» و «تشخیص/تشبیه» چه فایده‌ای برای تحلیل متن دارد؟

پاسخ نمونه:

چون این آرایه‌ها به شاعر کمک می‌کنند حس و مفهوم را غیرمستقیم و تصویرگونه منتقل کند. تحلیل آرایه‌ها باعث می‌شود پی ببریم معنا فقط با واژه‌های ظاهری منتقل نشده، بلکه با تصویرسازی ساخته شده است.

نمونه سوالات امتحانی درس 1 علوم و فنون ادبی دهم

سؤال 17:

کنایه «جبهه وا کردن» را معنی کنید و بگویید چرا کنایه است.

پاسخ:

یعنی گشاده‌رویی و بی‌پرده سخن/بازبودن. کنایه است چون مفهومِ گشاده‌رویی را مستقیم نمی‌گوید و از تصویرِ «باز شدن جبهه» برای آن استفاده می‌کند.

سؤال 18:

«بند گران به زبان داشتن» کنایه از چیست؟

پاسخ: سکوت کردن یا حرف نداشتن/گیر بودن زبان (یعنی بیان سخت و بسته بودن سخن).


5) سوالات مربوط به قلمرو ادبی و فکری (ترکیبی)

سؤال 19:

در حکایت بهلول، «آب و گل» و «تربیت» چه ارتباطی با پیام فکری متن دارد؟

پاسخ نمونه:

آب و گل نمادِ سرشت انسان‌هاست که هرچند نیک آفریده می‌شوند، اما تربیت و برخوردها مسیر انسان را عوض می‌کنند. حکایت با طنز می‌گوید تفاوت انسان‌ها فقط از سرشت نیست؛ تربیت و اخلاق سبب تفاوت می‌شود.

سؤال 20:

یک مورد از قلمرو ادبی و یک مورد از قلمرو فکری از حکایت «آب و گل مرا چنین سرشته‌اند…» نام ببرید.

پاسخ نمونه:

  • قلمرو ادبی: «آب و گل» به عنوان یک ضرب‌المثل/مراعات نظیر (یا استفاده نمادین در قالب ساختارهای کنایی).
  • قلمرو فکری: نکوهش بی‌ادبی و تأکید بر تربیت درست و اهمیت اخلاق.

جمع‌بندی

در این درس یاد گرفتیم متن را فقط نخوانیم، تحلیل کنیم:

  • در قلمرو زبان به ویژگی‌های دستوری، واژگانی و شیوه بیان زبانی توجه می‌کنیم.
  • در قلمرو ادبی آرایه‌هایی مثل تشبیه، کنایه، تشخیص و مراعات نظیر را پیدا می‌کنیم.
  • در قلمرو فکری پیام، نگرش شاعر/نویسنده و علت برداشت‌ها را می‌سنجیم.

همچنین در خوانش شعر باید با هدف کشف لحن پیش برویم تا معنای عمیق‌تر روشن شود.

بدون رای

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همه آموزش ها را یکجا در گوشی داشته باش:
مطالب مرتبط