پایه دهم

جواب فعالیت های درس 5 علوم و فنون دهم انسانی (هماهنگی پاره‌های کلام)

جواب فعالیت های درس 5 علوم و فنون دهم انسانی (هماهنگی پاره‌های کلام)

درس پنجم علوم و فنون ادبی پایه دهم انسانی با عنوان «هماهنگی پاره‌های کلام» به دانش‌آموز می‌آموزد که شعر چگونه از هجاها، صامت‌ها و مصوّت‌ها ساخته می‌شود و این اجزا چگونه باید منظم و هماهنگ کنار هم قرار بگیرند تا آهنگ شعر درست شکل بگیرد. در این درس با مفاهیمی مانند هجا، وزن، رکن، الگوهای هجایی و نقش واج‌ها در موسیقی شعر آشنا می‌شویم و یاد می‌گیریم که چگونه یک بیت را از نظر آوایی تجزیه و تحلیل کنیم.

جواب سوالات درس 5 علوم و فنون دهم انسانی

خود ارزیابی صفحه ۵۰ و ۵۱ درس پنجم علوم و فنون ادبی دهم

۱ -صامت ها و مصوت های مصراع اول بیت نخست را مشخص کنید .
نشاید که خوبان به صحرا روند *** همه کس شناسند و هر جا روند
حلالست رفتن به صحرا ،ولیک *** نه انصاف باشد که بی ما روند
پاسخ: ن ـَ | شا| یَد | کِ | خو | بان| بِ | صَح | را | رَ | وَند
صامت + مصوت | ص + م | ص +م +ص |ص +م | ص +م | ص +م +ص |ص +م |ص +م +ص |ص + م | ص + م |ص
+م+ص

۲-هربیت را به هجاهای تشکیل دهنده آن تجزیه کنید؛ سپس هر هجا را با علامت خاص آن بنویسید.

🟥 عجب نیست از گل که خندد به سروی *** که در این چمن پای در گل نشیند

پایه های آوایی عَ جب نی ست از گل کِ خن دد بُ سر وی
کِ در این چَ من پا ی در گل نِ شی ند
وزن (اسم رکن) فعولن فعولن فعولن فعولن
نشانه های هجایی – – U – – U – – U – – U

🟥 اگر هوشمندی به معنی گرای *** که معنی بماند نه صورت به جای

پایه های آوایی ا گر هو ش من دی بِ مع نی گَ رای
کِ مع نی بِ ما ند نَ صو رت بِ جای
وزن (اسم رکن) فعولن فعولن فعولن فعل
نشانه های هجایی – – U – – U – – U – U

۳ -در بیت زیر چند هجای کوتاه وجود دارد؟
تارنج تحمل نکنی، گنج نبینی *** تا شب نرود، صبح پدیدار نباشد
پاسخ: در مصرع اول ۴ هجای کوتاه – مصرع دوم ۴ هجای کوتاه .

۴ -برای کاربردهای گوناگون (صامت، مصوت) هریک از واج های زیر، نمونه هایی بنویسید.

■ «و»
صامت: وقت، وارد، نانوا، وزن، مداوا، ورزش، مواد
مصوت: 
نور، مور، آهو، روده، هوش، تور، مور، کوه

■ «ی»
صامت: یاد، پایه، باید، آید، دریا، همسایه، عیب
مصوت:
 سیب، فارسی، میخ، سی، ایست، بینش

■ «ه»
صامت: راه، کوه، کاه، ماه، نگاه، اندوه
مصوت:
 نامه، دانه، کوزه، پوزه، سایه، مدرسه، که، کوچه

۵ -علامت هجاهای کدام بیت، چهار بار تکرار شده است؟

الف) الا یا اَیّها السّاقی أدِرکأساً و ناوِلها
که عشق آسان نمود اوّل، ولی افتاد مشکل‌ها
حافظ

پایه های آوایی ا لا یا ای یُ هس سا قی ا در کأ سن وَ نا ول ها
کِ عش قا سان نِ مو دو ول وَ لی اف تا د مش کل ها
وزن (اسم رکن) مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
نشانه های هجایی – – – U – – – U – – – U – – – U

ب) خلوتم چراغان کن، ای چراغ روحانی
ای ز چشمه نوشت، چشم دل چراغانی
شهریار

جواب خودارزیابی های درس 5 علوم و فنون دهم انسانی

پایه های آوایی خل وَ تم چِ را غان کن ای چِ را غِ رو حا نی
ای زِ چش مَ یِ نو شت چش مِ دل چِ را غا نی
وزن (اسم رکن) فاعلن مفاعیلن فاعلن مفاعیلن
نشانه های هجایی – U – – – – U – U – — – U

پ) من از اینجا به ملامت نروم
که من اینجا به امیدی گروم
سعدی

پایه های آوایی مَ نَ زین جا بِ مَ لا مت نَ رَ وم
کِ مَ نین جا بِ اُ می دی گِ رَ وم
وزن (اسم رکن) فعلاتن فعلاتن فعلن
نشانه های هجایی – – U U – – U U – U U

ت) بلم آرام چون قویی سبکبار
به نرمی بر سر کارون همی رفت
تولّلی

خود ارزیابی صفحه ۵۰ و ۵۱ درس پنجم علوم و فنون ادبی دهم

جمع‌بندی

در مجموع، محتوای این درس نشان می‌دهد که بخش بزرگی از موسیقی بیرونی شعر، وابسته به تناسب هجاها و تکرار الگوهای صوتی است. با تمرین‌های درس، دانش‌آموز یاد می‌گیرد صامت و مصوت را تشخیص دهد، هجاها را تفکیک کند و وزن عروضی هر بیت را به دست آورد. این توانایی باعث می‌شود خواننده شعر را روان‌تر، دقیق‌تر و مطابق آهنگ اصلی شاعر بخواند و درک عمیق‌تری از زیبایی موسیقایی آن پیدا کند.

بدون رای

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همه آموزش ها را یکجا در گوشی داشته باش:
مطالب مرتبط