جواب فعالیت درس 14 (دین و اعتقادات) تاریخ دهم انسانی
درس چهاردهم تاریخ پایه دهم انسانی با عنوان «دین و اعتقادات» به باورهای مذهبی ایرانیان باستان و سیاستهای دینی حکومتهای هخامنشی، اشکانی و ساسانی میپردازد. در این درس به بررسی آموزههای زرتشت، تأثیر باورهای دینی در ساختار سیاسی و اجتماعی، و همچنین تعامل یا تقابل ادیان مختلف پرداخته میشود. در ادامه، سوالات و فعالیتهای این درس همراه با پاسخهای دقیق آورده شدهاند.

جواب فعالیت ۱ صفحه ۱۲۹ تاریخ دهم انسانی
گزیدههای بالا از سرودههای زرتشت در کتاب اوستا را مطالعه کنید و پاسخ دهید که هریک از این گزیدهها ناظر بر کدام یک از اصول اعتقادی زرتشت است.
جواب:
۱- گفتار نیک (باورهای درست)
۲- پندار نیک (اندیشه درست)
۳- کردار نیک (رفتار شایسته)
جواب فعالیت ۲ صفحه ۱۳۱ تاریخ دهم انسانی
گزیده متنهای بالا را به دقت مطالعه کنید و پس از همفکری با یکدیگر، به پرسشهای زیر پاسخ دهید.
الف- شواهدی که دلالت بر زرتشتی بودن هخامنشیان میکنند، کداماند؟
جواب:
۱- نام اهورهمزدا در کتیبههای پادشاهان هخامنشی ذکر شده است.
۲- استفاده از نام مهر و ناهید که در آیین هخامنشیان به عنوان ایزد و در دین مزدیسنا بهعنوان فرشته آمدهاند.
۳- پرستش آتش و ساخت آتشکدهها.
۴- نام ویشتاسب (پدر داریوش اول) که همان گشتاسب اوستایی، حامی زرتشت بوده است.
۵- باور داشتن به اصل ارته یا اشا.
ب- هرودت به چه تفاوتهایی درباره باورهای ایرانیان عصر هخامنشیان با اعتقادات یونانیان باستان اشاره کرده است؟
جواب: یونانیان، خدایان را شبیه انسانها تصور میکردند و برای آنها مجسمه، پرستشگاه و محراب میساختند. اما ایرانیان این گونه نبودند؛ آنان بیشتر به یک خدای یکتا باور داشتند و نیروهای طبیعی مانند خورشید، ماه، زمین، آتش و باد را ستایش میکردند.

پرسشهای نمونه صفحه ۱۳۵ تاریخ دهم انسانی
۱- اعتقادات و سیاست دینی شاهان هخامنشی چگونه بود؟
جواب: شاهان هخامنشی به آزادی اعتقاد و مذهب احترام میگذاشتند. نمونهاش کورش بزرگ است که هنگام فتح بابل، به مردوک خدای بابلیان احترام گذاشت.
۲- سیاست دینی اشکانیان، چه آثار و نتایج فرهنگی و اجتماعی در پی داشت؟
جواب: این سیاست موجب آرامش خاطر و امنیت پیروان ادیان مختلف میشد. برای مثال یونانیها خدایان خود را آزادانه میپرستیدند و یهودیان، مسیحیان و بوداییان نیز به تبلیغ و فعالیت دینی خود میپرداختند. همین موضوع، همزیستی مسالمتآمیز میان اقوام و ادیان را در ایران فراهم کرد.
۳- آثار و پیامدهای سیاسی و دینی رسمیت یافتن دین زرتشتی در دوران ساسانی را بررسی کنید.
جواب: با رسمی شدن آیین زرتشتی و قدرت گرفتن موبدان، گروههای غیر زرتشتی مانند مانویان و مسیحیان با مشکلات جدی روبهرو شدند. مانویان تحت فشار به مناطق مرزی گریختند و مسیحیان نیز مورد سوءظن و آزار قرار گرفتند. در این زمان، آتشکدههای زیادی ساخته شد و اوستا به زبان پهلوی ترجمه و تفسیر گردید.
۴- بررسی کنید که وجود آتشکدههای سهگانه در دوران ساسانیان، با کدام یک از مباحث درس ۱۲ ارتباط دارد.
جواب: این موضوع با تقسیمبندی اجتماعی سهگانه آریاییها ارتباط داشت. همانند میراث مشترک هند و ایرانیان، جامعه به سه گروه «روحانیان»، «جنگاوران» و «کشاورزان و شبانان» تقسیم میشد که آتشکدهها نیز بر این اساس شکل گرفته بودند.
۵- تأثیر رقابت و دشمنی سیاسی میان امپراتوریهای ساسانی و روم را بر وضعیت مسیحیان ایران شرح دهید.
جواب: مسیحیان ایران بهدلیل پیوند مذهبی با روم، از سوی ساسانیان به چشم هوادار و حتی جاسوس روم دیده میشدند. به همین علت، بسیاری از آنان تحت فشارهای سیاسی و اقتصادی قرار گرفتند و مالیات بیشتری پرداخت میکردند.
جمعبندی
درس ۱۴ تاریخ دهم انسانی با بررسی دین و اعتقادات در ایران باستان، جایگاه مهم مذهب در اداره جامعه را روشن میسازد. از احترام هخامنشیان به آزادی عقیده تا سیاست تساهل دینی اشکانیان و در نهایت رسمیت یافتن آیین زرتشتی در دوره ساسانیان، همه نشاندهنده تأثیر مستقیم باورهای دینی بر فرهنگ، سیاست و معیشت مردم ایران است. این درس به ما میآموزد که دین و سیاست در تاریخ ایران باستان پیوندی عمیق و سرنوشتساز داشتهاند.
برای مطالعه سوالات متن این درس به قسمت زیر مراجعه کنید:











