نمونه سوالات درس 18 (عظمت نگاه) فارسی دهم با جواب
درس هجدهم فارسی پایه دهم ، گزیدهای از نامههای نویسنده به دانشآموز خیالیاش، «ناتانائیل»، است که به «عظمت نگاه» اختصاص دارد. محور اصلی این متن، این اندیشه است که خداوند در همه جا حضور دارد و هر آفریدهای صرفاً نشانهای از اوست، نه خودِ او. نویسنده تأکید میکند که نباید در پی نشانهها توقف کرد، بلکه باید نگاهی متحول داشت که عظمت را در جهان ببیند و از لحظه حال لذت ببرد. این متن همچنین بر ارزش تجربه حسی و مسئولیتپذیری در برابر دیگران تأکید دارد.

پرسشها و پاسخها
الف) جای خالی (۵ مورد)
۱. نویسنده آرزو میکند کتابش شوق _______ را در ناتانائیل برانگیزد و او را به پرداختن به _______ ترغیب کند.
پاسخ: پرواز، خود
۲. در قلمرو زبانی، «ناتانائیل» نام یک _______ خیالی است.
پاسخ: دانشآموز
۳. در قلمرو زبانی، «درنگ» به معنای _______ و «گذرا» به معنای _______ است.
پاسخ: توقف/ایست، گذرنده/موقت
۴. «شور و شوق» به معنای ذوق و نشاط است و در قلمرو ادبی، اعمال انسان به روشنایی _______ تشبیه شده است.
پاسخ: فسفر
۵. «تا آنجا که ممکن است بار بشر را به دوش گرفتن»، کنایه از به عهده گرفتن _______ دیگران است.
پاسخ: تکلیف و مسئولیت
ب) پاسخ کوتاه و تشریحی (۷ مورد)
۶. چرا نویسنده میگوید: «هر آفریدهای نشانه خداوند است؛ اما هیچ آفریدهای نشاندهنده او نیست»؟
پاسخ: زیرا توقف بر زیبایی یا وجود مخلوقات، ما را از درک خالق بازمیدارد و هدف اصلی نباید تمرکز بر نشانه باشد.
۷. منظور از اینکه ناتانائیل «به کسی مانند خواهد بود که برای هدایت خویش در پی نوری میرود که خود به دست دارد»، چیست؟
پاسخ: این تشبیه به این معناست که او به دنبال راهنمایی در بیرون است، در حالی که نور و هدایت (خداوند) را در درون خود دارد.
۸. نویسنده آرزو میکند نگاهش به آسمان چگونه باشد؟ و این چه پیامی در قلمرو ادبی دارد؟
پاسخ: آرزو میکند چشمانش بینشی تازه یابد و مانند آسمان پس از باران، صاف و روشن شود. این پیام، آرزوی دست یافتن به بصیرت نو است.
۹. «زمین از خشکی ترک برمیداشت» در قلمرو ادبی چه آرایهای است و چه منظوری را میرساند؟
پاسخ: جانبخشی (انساننمایی). این تصویر بیانگر شدت خشکسالی و اشتیاق زمین برای پذیرش باران است.
۱۰. آرزوی ناکارآمد چیست و شاعر چه زمانی آن را بیفایده میداند؟
پاسخ: آرزویی که از سر هوس یا بدون آمادگی برای پذیرش باشد. شاعر میگوید آرزویی که از سر عشق نباشد، ناکارآمد است.
۱۱. چرا نویسنده میگوید تنها خداست که نمیتوان در انتظارش بود؟
پاسخ: زیرا انتظار برای خدا، به معنای نادیده گرفتن این حقیقت است که او را هماکنون در وجود خود داریم.
۱۲. شناختی ارزشمند است که مبتنی بر چه چیزی باشد؟
پاسخ: مبتنی بر احساس (تجربه حسی) باشد، نه صرفاً خواندن و شنیدن.
ج) درست و نادرست (۵ مورد)
۱۳. درست/نادرست: «آفریده» و «آفریدگار» در قلمرو ادبی دارای واژهآرایی هستند.
پاسخ: نادرست (همریشگی دارند).
۱۴. درست/نادرست: نویسنده توصیه میکند برای یافتن عظمت، تنها به چیزی نگاه کنیم که از بیرون به ما عرضه میشود.
پاسخ: نادرست (میگوید «ای کاش عظمت در نگاه تو باشد و نه در آن چیزی که بدان نگاه میکنی»).
۱۵. درست/نادرست: «چمنزارها غرق در شبنم بودند» نمونهای از اغراق و استعاره پنهان در تصویرسازی است.
پاسخ: درست.
۱۶. درست/نادرست: «تملک خویش داشتن خدا» به معنای مالکیت فیزیکی خداوند است.
پاسخ: نادرست (به معنای درک کامل و دارا بودن حضور او در لحظه است).
۱۷. درست/نادرست: «شامگاه» و «بامداد پگاه» در این درس دارای تضاد هستند.
پاسخ: درست.

د) واژهشناسی و مفاهیم (۳ مورد)
۱۸. در قلمرو زبانی، «نثار کردن» به چه معناست؟
پاسخ: پیش کش کردن، پراکندن یا افشاندن.
۱۹. «بینش» در قلمرو زبانی به چه معناست؟
پاسخ: نگرش، بصیرت.
۲۰. «گوناگونی چیزهایی که داری» سرچشمه چه چیزی معرفی شده است؟
پاسخ: سرچشمه همه دردسرهای ناتانائیل (زیرا انسان در میان داراییها سردرگم میشود و یگانه دارایی حقیقی یعنی زندگی را درنمییابد).
جمعبندی
درس «عظمت نگاه» یک راهنمای عمیق برای داشتن نگرشی فلسفی و معنوی به جهان است. پیام اصلی بر این پایه استوار است که خداوند حضوری همهجا حاضر دارد، اما نادیدنی است؛ بنابراین، نباید در مخلوقات متوقف شد. نویسنده با تأکید بر «تغییر نگرش» و ارزش دادن به تجربه حسی، از ناتانائیل میخواهد که مسئولیتپذیر باشد، منتظر پاک داشته باشد و در هر لحظه، عظمت را نه در بیرون، بلکه در نگاه خود بیابد، زیرا یگانه دارایی حقیقی انسان، خود زندگی و درک آن است.











