نمونه سوالات امتحانی درس 6 نگارش دهم (نوشتۀ ذهنی (2) سنجش و مقایسه) + جواب
درس ششم نگارش پایه دهم با عنوان «نوشتۀ ذهنی (۲) سنجش و مقایسه»، یکی از بخشهای مهم در آموزش تفکر تحلیلی و خلاقانه است. این درس به دانشآموزان یاد میدهد چگونه با مقایسهی دو یا چند مفهوم، پدیده یا دیدگاه، پیام خود را اثرگذارتر بیان کنند.
در حقیقت، سنجش و مقایسه ابزاری است برای شناخت دقیقتر دنیای پیرامون و تقویت توانایی قضاوت و نتیجهگیری. این درس بر پایهی درس پیشین یعنی «جانشینسازی» شکل گرفته و از آن برای روشنتر کردن مقایسهها بهره میبرد.

🌟 نمونه سؤالات درس ششم نگارش دهم
🔹 بخش اول: شناسایی مقایسه در متن
-
در متن «جنگ و صلح»، نویسنده کدام مفاهیم را با هم مقایسه کرده است؟
✅ پاسخ: جنگ و صلح.
-
در متن «دو دیدگاه»، چه نوع مقایسهای انجام شده است؟
✅ پاسخ: مقایسهی دیدگاه آگاهانه و ناآگاهانه؛ دیدگاه ناآگاهانه سرزنش شده است.
-
در متن «تفاوتهای فرهنگی شرق و غرب»، مقایسه بر چه اساسی انجام شده؟
✅ پاسخ: نگرش به زندگی، نقش فرد در جامعه، قدرت بیان و ارزشهای فردی در برابر ارزشهای اجتماعی.
-
در متن «دندان و دوست»، نویسنده میان چه چیزهایی مقایسه کرده است؟
✅ پاسخ: بین نقش دندان در خوردن غذا و نقش دوست در زندگی.
🔹 بخش دوم: تحلیل مقایسهها
-
در مقایسهی «جنگ و صلح»، نتیجه چیست؟
✅ پاسخ: صلح به عنوان وضعیت مطلوبتر و پایدارتر معرفی شده است.
-
چرا نویسنده دیدگاه ناآگاهانه را نقد کرده است؟
✅ پاسخ: چون به قضاوتهای نادرست و تصمیمات اشتباه منجر میشود.
-
مهمترین تفاوت فرهنگی میان شرق و غرب چیست؟
✅ پاسخ: نوع نگرش به زندگی؛ در غرب فردگرایی، در شرق جمعگرایی.
-
ویژگی مشترک میان دندان و دوست چیست؟
✅ پاسخ: هر دو به انسان کمک میکنند و نقش حمایتی دارند.
-
در مقایسه «مرگ و زندگی»، زندگی به چه تشبیه شده؟
✅ پاسخ: به رودخانهای که از چشمه (تولد) آغاز و به دریا (مرگ) میریزد.
-
مرگ در متن چگونه توصیف شده است؟
✅ پاسخ: نزدیکتر از رگ گردن، پایان نیست بلکه بخشی از چرخهی حیات است.
🔹 بخش سوم: سنجش و مقایسه در کاربرد
- تفاوت بین «پدر و مادر» و «دوست» چیست؟
✅ پاسخ: پدر و مادر پایه و تکیهگاه اصلیاند، دوست مکمل احساس و نیازهای اجتماعی است.
- چگونه تشبیه زندگی به رودخانه درک چرخهی حیات را آسانتر میکند؟
✅ پاسخ: چون مسیر رودخانه نمادی از گذر زمان و حرکت از تولد تا مرگ است.
- در متن «کرم شبتاب»، چه تضادی میان روز و شب وجود دارد؟
✅ پاسخ: کرمک در روز دیده نمیشود اما در شب میدرخشد؛ این نشاندهندهی اهمیت زمان مناسب برای بروز استعداد است.
- مقایسه حقوق فردی و ارزشهای اجتماعی در شرق و غرب چگونه است؟
✅ پاسخ: در غرب اولویت با آزادیهای فردی است؛ در شرق، جمع و خانواده اهمیت بیشتری دارند.
- قدرت کلامی در شرق و غرب چگونه مقایسه شده؟
✅ پاسخ: در شرق ارتباط کلامی نقش پررنگتری دارد، در غرب عمل و منطق اهمیت بیشتری دارد.
🔹 بخش چهارم: سنجش و مقایسه در شعر
- در بیت «مگر دیده باشی که در باغ و راغ / بتابد به شب کرمکی چون چراغ»، کرمک نماد چیست؟
✅ پاسخ: نماد استعداد یا ارزش پنهان است که در شرایط مناسب نمود پیدا میکند.
- سؤال شاعر «چه بودت که بیرون نیایی به روز؟» چه مقایسهای دارد؟
✅ پاسخ: تفاوت میان حضور در شب و روز و معنای زمان مناسب برای درخشش.

- پاسخ کرمک چه مفهومی دارد؟
✅ پاسخ: میگوید در روز ناپدیدم چون کنار خورشید معنا نمییابم؛ هر کس در جای خود بهتر دیده میشود.
- مفهوم کلی شعر «کرمک شبتاب» چیست؟
✅ پاسخ: انسان باید موقعیت مناسب برای شکوفایی استعدادهای خود را بشناسد.
- پیوند شعر «کرمک شبتاب» با درس سنجش و مقایسه چیست؟
✅ پاسخ: مقایسه میان شب و روز، و کرمک و خورشید، نشاندهندهی تفاوتها و فرصتهای درخشش در شرایط گوناگون است.
جمعبندی
درس ششم نگارش دهم به دانشآموزان میآموزد که مقایسه یکی از مؤثرترین روشهای اندیشیدن و نوشتن است. با مقایسهی مفاهیم انتزاعی یا ملموس، ذهن انسان به درک عمیقتر از معنا و ارزشها میرسد.
مقایسه نهتنها ابزار یادگیری، بلکه پلی است میان تفکر منطقی و بیان هنری. وقتی نویسنده بتواند شباهتها و تفاوتها را بهدرستی بنویسد، نوشتهاش تبدیل به اثری ذهنی و ماندگار میشود.











