جواب کارگاه درس پژوهی درس اول فارسی دوازدهم (شکر نعمت)
در این مقاله به جواب درس ۱ فارسی پایه دوازدهم (شکر نعمت) پرداخته میشود. هدف، ارائهی پاسخهای دقیق است؛ بهگونهای که دانشآموز بتواند از آن بهعنوان یک منبع کامل، منظم و قابل استناد استفاده کند.

جواب قلمرو زبانی فارسی دوازدهم
۱- جدول زیر را به کمک متن درس کامل کنید.
پاسخ:
| معنا | واژه معادل |
|---|---|
| دارای نشان پیامبری | وسیم |
| شادی بخش | مفرح |
| به خدای تعالی بازگشتن | انابت |
| قطع کردن مقرری | وظیفه (بُریدن وظیفه) |
۲- سه واژه در متن درس بیابید که هم آوای آنها در زبان فارسی وجود دارد.
پاسخ:
| واژه متن درس | معنا | واژه همآوا | معنا |
|---|---|---|---|
| قربت | نزدیکی، خویشاوندی | غربت | دوری، جدایی از وطن |
| حیات | زندگی، عمر | حیاط | صحن خانه، محوطه خانه |
| خوان | سفره، سفره فراخ و گشاده | خان | رئیس، بزرگ، خانه |
| صبا | بادی که از شمال شرقی میوزد | سبا | نام سرزمینی که بلقیس پادشاه آن بود |
| عصاره | شیره، افشره | عساره | درویشی، دشواری، فقیر |
| بحر | دریا | بهر | بهره، قسمت، برای |
۳- از متن درس برای کاربرد هر یک از حروف زیر، سه واژه مهم املایی بیابید و بنویسید.
پاسخ:
ح: (حیات / تحفه / حلیه / مفرّح / تحیر / فاحش)
ق: (قربت / قبا / مستغرق / تقصیر / قسیم / مراقبت / باسق / فایق)
ع: (عصاره / عاکف / ربیع / معاملت / خلعت / مطاع)
۴- در عبارت زیر، نقش دستوری ضمایر متصل را مشخص کنید.
بوی گلم چنان مست کرد که دامنم از دست برفت
پاسخ:
«-َم» در بوی گُلم: نقش مفعول (بوی گل، مرا)
«-َم» در دامنم: نقش مضافالیه (دامن از دست من برفت)
۵- در متن درس، نمونهای برای کاربرد هر یک از انواع حذف (لفظی و معنایی) بیابید.
پاسخ:
مثال برای حذف به قرینه لفظی: طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت. (است)
مثال برای حذف به قرینه معنایی:
بنده همان بِه (است) که ز تقصیر خویش / عذر به درگاه خدای آورد
جواب قلمرو ادبی درس شکر نعمت
۱- واژههای مشخص شده، نماد چه مفاهیمی هستند؟
ای (مرغ سحر)! عشق ز (پروانه) بیاموز کان سوخته را جان شد و آواز نیامد
پاسخ:
مرغ سحر: نماد عاشق و عارف دروغین و مدّعی و بیخبر از عشق
پروانه: نماد عاشق و عارف راستین و واقعی
۲- با توجه به عبارتهای زیر به پرسشها پاسخ دهید.
باران رحمت بیحسابش همه را رسیده و خوان نعمت بیدریغش همهجا کشیده.
فراش باد صبا را گفته تا (فرش زمردین) بگسترد و دایه ابر بهاری را فرموده تا بنات نبات در مهد زمین بپرورد.
الف) آرایههای مشترک دو عبارت را بنویسید.
پاسخ:
تشبیه: باران رحمت، خوان نعمت، فراش باد صبا، دایه ابر بهاری، بنات نبات، مهد زمین
سجع: رسیده و کشیده، بگسترد و بپرورد (سجع متوازی)
ب) قسمت مشخص شده بیانگر کدام آرایه ادبی است؟
پاسخ:
فرش زمردین: استعاره از گلها و سبزهها

جواب قلمرو فکری درس اول
۱- معنی و مفهوم عبارتهای زیر را به نثر روان بنویسید.
💠 عاکفان کعبه جلالش به تقصیر عبادت معترف که: ما عبدناک حقّ عبادتک.
پاسخ:
عابدان به کوتاهی در عبادت اقرار میکنند و میگویند: تو را آنگونه که شایسته است، پرستش نکردیم.
💠 یکی از صاحبدلان سر به جیب مراقبت فرو برده بود و در بحر مکاشفت مستغرق شده.
پاسخ:
یکی از عارفان در حالت تفکّر و کشف و شهود عرفانی فرو رفته بود.
۲- مفهوم کلّی مصراعهای مشخص شده را بنویسید.
💠 ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند / تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
پاسخ:
کسب روزی و غافل نبودن از خدا.
💠 چه غم دیوار امت را که دارد چون تو پشتیبان؟ / چه باک از موج بحر آن را که باشد نوح کشتیبان؟
پاسخ:
امامت پیامبر موجب آرامش است.
💠 گر کسی وصف او ز من پرسد / بیدل از بینشان چه گوید باز؟
پاسخ:
ناتوانی عاشق و عارف در توصیف معشوق.
۳- از کدام سطر درس، مفهوم بیت زیر قابل استنباط است؟
هیچ نقاشت نمیبیند که نقشی برکشد / وان که دید، از حیرتش کلک از بنان افکندهای
پاسخ:
واصفان حلیه جمالش به تحیر منسوب که: ما عرفناک حقّ معرفتک.
جمعبندی
درس شکر نعمت در فارسی دوازدهم، تلفیقی از زبان، ادب و اندیشه است که دانشآموز را به شناخت نعمتهای الهی و ناتوانی انسان در شکرگزاری کامل رهنمون میکند. در این مقاله، پاسخهای قلمرو زبانی، ادبی و فکری بهصورت کامل و دقیق ارائه شد.











