جواب درس چهارم (کدام تصویر از جهان؟) فلسفه دوازدهم انسانی
درس چهارم از کتاب فلسفه پایه دوازدهم انسانی با عنوان «کدام تصویر از جهان» به بررسی دو دیدگاه متضاد درباره ماهیت جهان میپردازد. این درس، نقش باورهای فلسفی درباره علت وجود جهان، هدفمندی آن و رابطه میان علت و معلول را در سبک زندگی انسان نشان میدهد. همچنین میکوشد نشان دهد که پذیرش دیدگاه صحیح، چه تأثیرات عمیقی در رفتار، تفکر و امیدواری فرد ایجاد میکند. در ادامه پاسخهای سوالات این درس را مشاهده میکنید.

جواب مقایسه صفحه ۲۶ فلسفه دوازدهم
دیدگاه این دو دسته فلاسفه را با یکدیگر مقایسه کنید و ببینید کدام یک امتیازات بیشتری دارد؟
پاسخ:
کسانی که به وجود علت علیالعلل باور دارند و جهان را هدفمند و در حال تکامل میدانند، زندگی خود را هدفمند میبینند و برای انجام کارهایشان تصمیمگیر و مصمم هستند و به آینده امیدوارند. اما در مقابل، دیدگاه دوم که معتقد است جهان حاصل اتفاق و بدون هدف است، نمیتواند برنامهریزی دقیقی برای زندگی داشته باشد و معمولا افراد دچار یأس و ناامیدی میشوند و انگیزهای برای کشف حقایق جدید ندارند و قوانین علمی برایشان فاقد معنا میشود.
پاسخ به کار ببندیم صفحه ۲۷ فلسفه دوازدهم انسانی
۱- در ابتدای درس، حوادث و پدیدههایی ذکر شد که به نظر برخی، مصداق اتفاق هستند. به نظر شما هر یک از این نمونهها با کدام معنا از معانی اتفاق تناسب دارند؟
پاسخ:
-
نظر دموکریتوس با معانی دوم و سوم اتفاق هماهنگ است، زیرا هم اصل سنخیت را رد میکند و هم هدفمندی میان پدیدهها را انکار میکند.
-
نظریه تکامل زیستی موجودات نیز با معانی دوم و سوم اتفاق همسو است و منجر به نفی اصل سنخیت و هدفمندی میشود.
-
اگر منظور از نظریه مهبانگ این باشد که قبل از انفجار بزرگ هیچ چیز وجود نداشته و ناگهان انفجاری رخ داده، این نظر به معنای آن است که از هیچ چیزی، چیزی به وجود آمده است که مخالف اصل علیت است و با معنای اول اتفاق همخوانی دارد.
-
اگر منظور این باشد که ذرهای کوچک و فشرده بوده که به خودی خود انفجاری رخ داده، این نیز هم معنای اول اتفاق را که رابطه علت و معلول را نفی میکند و هم معنای دوم که اصل سنخیت را انکار میکند، در بر دارد.
-
اما اگر گفته شود که ذرهای کوچک و فشرده وجود داشته که بهعلت نامعلومی (برای ما ناشناخته) انفجاری رخ داده و جهان گسترش یافته، این حالت هیچکدام از معانی اتفاق را ندارد و با اصول علیت تعارضی ندارد.
۲- آیا میتوان بدون یک علت بالذات یا علتالعَلل، که در ادیان الهی آن را «خدا» مینامند، «اتفاق» به معنای سوم را مردود دانست؟
پاسخ:
این سؤال به معنای سوم اتفاق اشاره دارد؛ یعنی حوادثی که بدون هدف و غایت رخ میدهند. بدون پذیرش وجود یک علت بالذات، خالق حکیم و عالم، نمیتوان معنای سوم اتفاق را نفی کرد.
۳- پذیرش «اتفاق» به معنای دوم و سوم چه تأثیری در اندیشه و تفکر و سبک زندگی یک فرد دارد؟
پاسخ:
اگر کسی واقعاً معانی دوم و سوم اتفاق را بپذیرد، نمیتواند در زندگی روزمره تصمیمگیری کند و هیچ هدفی برای خود تعیین نماید؛ زیرا هر تصمیمی مبتنی بر اصل سنخیت علت و معلول است و تعیین هدف نیز بر پایه هدفمندی انسان و جهان صورت میگیرد.

۴- ضربالمثل زیر کدام معنای اتفاق را رد میکند؟ چرا؟
«گندم از گندم بروید جو ز جو»
پاسخ:
این ضربالمثل نفی اتفاق به معنای دوم است. مصرع «گندم از گندم بروید، جو ز جو» بر اصل سنخیت علت و معلول تأکید دارد و روشن میکند که هر چیزی از هر چیزی به وجود نمیآید، بلکه هر علت خاص معلول خاصی دارد.
۵- شعر زیر انکار کدام معنای اتفاق است؟
از جمادی مردم و نامی شدم / وز نما مردم به حیوان بر زدم
مردم از حیوانی و آدم شدم / پس چه ترسم کی ز مردن کم شدم
حمله دیگر بمیرم از بشر / تا برآرم از ملائک پر و سر
پاسخ:
این ابیات از مثنوی مولوی، نفی اتفاق به معنای سوم هستند. این اشعار نشان میدهند که حرکتها و پدیدهها در جهان هدفمند و غایتمند هستند و گیاهان، حیوانات و انسانها به صورت تصادفی به وجود نیامدهاند، بلکه هر یک حلقهای از نظام خلقت و تکمیلکننده دیگری هستند.
جمعبندی
درس چهارم فلسفه دوازدهم انسانی، دو تصویر متفاوت از جهان را بررسی میکند؛ یکی جهان هدفمند و معلول علیالعلل و دیگری جهانی که محصول تصادف و بیهدف است. از طریق پاسخ به سوالات این درس مشخص میشود که پذیرش دیدگاه هدفمند، باعث ایجاد انگیزه، امید و برنامهریزی در زندگی انسان میشود. در حالی که پذیرش مفهوم اتفاق کور، تفکر و رفتار فرد را به سوی سردرگمی، یأس و فقدان معنا سوق میدهد. این درس بر اهمیت باور به نظم، علت و معلول و هدفمندی جهان تأکید دارد که مبنای زندگی عقلانی و متعادل انسانی است.
برای دسترسی و مشاهده سوالات متن این درس به قسمت زیر مراجعه کنید:
سوالات متن فلسفه دوازدهم انسانی درس چهارم کدام تصویر از جهان؟ با جواب











