سوالات متن فلسفه دوازدهم انسانی درس اول هستی و چیستی با جواب + آزمون تستی همراه با پاسخنامه
فلسفه، به‌عنوان علمی که به بررسی بنیادی‌ترین پرسش‌های هستی و ماهیت می‌پردازد، از دیرباز مورد توجه اندیشمندان بوده است. درس اول فلسفه پایه دوازدهم انسانی با عنوان “هستی و چیستی” به بررسی مفاهیمی چون وجود، ماهیت، تفاوت آن‌ها، و رابطه‌ی میانشان می‌پردازد. در این مقاله مجموعه‌ای از سوالات این درس همراه با پاسخ ارائه شده است.
سوالات و پاسخ‌های درس 1 فلسفه دوازدهم انسانی
-
رفتارهای غریزی و طبیعی انسان‌ها، مانند نوشیدن آب هنگام تشنگی، چه پیام‌های فلسفی را منتقل می‌کنند؟
پاسخ:- وجود واقعیاتی در جهان خارج از ذهن انسان (مانند آب و غذا)
- تمایز و تفاوت میان واقعیت‌های گوناگون
- برخی چیزها واقعی‌اند، در حالی که برخی دیگر خیالی و غیرواقعی (مانند سراب)
-
وقتی کودکی به یک فیل یا زرافه اشاره کرده و می‌پرسد «این چیست؟»، به دنبال چه چیزی است؟
پاسخ:
کودک با استفاده از کلماتی مانند «این» یا «آن» به وجود شیء اشاره می‌کند، اما ماهیت آن را نمی‌شناسد. او در تلاش است تا چیستی و ماهیت آن شیء را درک کند، هرچند که این درک کامل نباشد. -
هر چیزی که انسان مشاهده می‌کند دارای دو جنبه است. آن‌ها را نام ببرید.
پاسخ:- هستی (وجود داشتن)
- چیستی (ماهیت و ذات)
-
تفاوت و اشتراک همه‌ی موجودات در چیست؟
پاسخ:- اشتراک: همه‌ی موجودات در «وجود داشتن» مشترکند (مثلاً انسان، اسب و سنگ همگی وجود دارند).
- تفاوت: هر موجود ماهیت مخصوص خود را دارد (مثلاً ماهیت درخت با انسان متفاوت است).
-
ابن‌سینا چه رابطه‌ای بین هستی و چیستی قائل است؟
پاسخ:
از نظر ابن‌سینا، هستی و چیستی دو جنبه‌ی یک چیز هستند و مانند اجزای ترکیبی (مانند اکسیژن و هیدروژن در آب) از یکدیگر جدا نیستند. بلکه، در عالم واقع تنها یک موجود واحد را مشاهده می‌کنیم، اما در ذهن دو مفهوم متفاوت از آن دریافت می‌شود. -
از نظر فلسفی، تفاوت نگاه شیمی و فلسفه به آب چیست؟
پاسخ:- در علم شیمی، آب ترکیبی از دو عنصر اکسیژن و هیدروژن است.
- در فلسفه، آب یک موجود واحد است که دو جنبه‌ی هستی (وجود داشتن) و چیستی (ماهیت آب) دارد.
-
برای هر یک از موارد زیر یک مثال ذکر کنید:
پاسخ:- موجودی که هم هستی و هم چیستی مشخصی دارد: درخت، کتاب، آب
- چیزی که هستی دارد اما چیستی آن نامشخص است: روح، جاذبه، شیطان
- چیزی که ماهیت آن مشخص است اما وجود ندارد: دیو، سراب، ققنوس
-
تفاوت حمل «حیوان ناطق» بر انسان با حمل «موجود» بر انسان چیست؟
پاسخ:- حمل «حیوان ناطق» بر انسان ضروری است و نیاز به دلیل ندارد.
- حمل «موجود» بر انسان ضروری نیست و به اثبات نیاز دارد.
-
در مورد مثلث، چه تفاوتی بین حمل «شکل سه‌ضلعی» بر مثلث و حمل «موجود» بر مثلث وجود دارد؟
پاسخ:- «مثلث شکل سه‌ضلعی است» حملی ضروری است، زیرا در ذات و تعریف مثلث نهفته است.
- «مثلث موجود است» حملی غیرضروری است، زیرا وجود داشتن مثلث نیاز به دلیل دارد.
-
چرا جمله «انسان حیوان ناطق است» نیاز به دلیل ندارد؟
پاسخ:
چون «حیوان ناطق» جزء ذات و حقیقت انسان است و از او جداشدنی نیست. -
آیا جمله «مثلث شکل سه‌ضلعی است» نیاز به دلیل دارد؟ چرا؟
پاسخ:
خیر، زیرا «شکل سه‌ضلعی» جزء تعریف و ماهیت مثلث است و از آن جدا نمی‌شود. -
چه کسی فلسفه‌ی تومیسم را بنیان نهاد و بر نظرات چه کسانی تکیه داشت؟
پاسخ:
این فلسفه توسط «توماس آکوئیناس» پایه‌گذاری شد و متکی بر آرای ابن‌سینا و ابن‌رشد بود. -
در کدام موارد حمل محمول بر موضوع نیازمند دلیل است؟
پاسخ:- «انسان حیوان است»: نیاز به دلیل ندارد (چون حیوان بودن ذات انسان است).
- «انسان عجول است»: نیاز به دلیل دارد (چون عجول بودن ذات انسان نیست).
- «انسان ناطق است»: نیاز به دلیل ندارد (چون ناطق بودن جزء ذات انسان است).
- «انسان موجود است»: نیازمند دلیل است (چون وجود داشتن جزء ذات انسان نیست).
-
حمل ضروری و غیرضروری چیست؟ مثال بزنید.
پاسخ:- حمل ضروری: زمانی که محمول جزء ذات و تعریف موضوع باشد و نیاز به دلیل نداشته باشد. مثال: «عدد پنج فرد است.»
- حمل غیرضروری: زمانی که محمول جزء ذات موضوع نباشد و نیازمند دلیل باشد. مثال: «علی شجاع است.»
-
در مورد صحت و نادرستی گزاره‌های زیر نظر دهید:
پاسخ:- «وجود، ویژگی اختصاصی موجودات و ماهیت، ویژگی مشترک آن‌هاست.» ❌ غلط
- «حمل حیوان ناطق بر انسان یک حمل ضروری است و نیاز به دلیل دارد.» ❌ غلط
سوالات تستی درس ۱ فلسفه دوازدهم انسانی با جواب
۱- کدام گزینه به‌درستی وجه مشترک و وجه اختصاصی موجودات را مشخص می‌کند؟
الف) ماهیت وجه مشترک و وجود وجه اختصاصی موجودات است.
ب) وجود وجه مشترک و ماهیت وجه اختصاصی موجودات است.
ج) وجود و ماهیت هر دو وجه مشترک موجودات هستند.
د) وجود و ماهیت هر دو وجه اختصاصی موجودات هستند.
۲- کودکی با دیدن زرافه می‌پرسد «این چیست؟». این پرسش بیشتر نشان‌دهنده کدام موضوع است؟
الف) کودک به وجود زرافه شک دارد و به دنبال اثبات آن است.
ب) کودک تفاوت میان موجودات واقعی و خیالی را نمی‌داند.
ج) کودک ماهیت همه حیوانات را به‌طور کامل می‌شناسد.
د) کودک وجود زرافه را پذیرفته، اما می‌خواهد از چیستی و ماهیت آن آگاه شود.
۳- بر اساس دیدگاه ابن‌سینا، رابطه هستی و چیستی چگونه است؟
الف) دو مفهوم متفاوت از یک موجود واحد هستند.
ب) دو موجود کاملاً جداگانه‌اند که در خارج به یکدیگر متصل می‌شوند.
ج) هستی بخشی از ماهیت است و ماهیت بخشی از هستی.
د) هستی و چیستی دو مفهوم کاملاً یکسان هستند.
۴- کدام گزینه نمونه‌ای از چیزی است که ماهیت آن مشخص است، اما وجود خارجی ندارد؟
الف) درخت
ب) کتاب
ج) ققنوس
د) آب
۵- چرا در قضیه «انسان حیوان ناطق است»، حمل محمول بر موضوع ضروری محسوب می‌شود؟
الف) زیرا وجود خارجی انسان با آزمایش تجربی اثبات می‌شود.
ب) زیرا حیوان ناطق بودن بخشی از ذات و حقیقت انسان است.
ج) زیرا هر انسانی در زندگی روزمره رفتار منطقی دارد.
د) زیرا حیوان ناطق بودن به شرایط زندگی انسان بستگی دارد.
۶- کدام گزینه درباره حمل «موجود» بر انسان صحیح است؟
الف) حمل موجود بر انسان ضروری است، زیرا وجود بخشی از تعریف انسان است.
ب) این حمل غیرضروری است، زیرا انسان هیچ ماهیتی ندارد.
ج) این حمل ضروری است، زیرا هر مفهومی الزاماً وجود خارجی دارد.
د) این حمل غیرضروری است، زیرا موجود بودن جزء ذات و تعریف انسان نیست و به دلیل نیاز دارد.
۷- تفاوت نگاه شیمی و فلسفه به آب در کدام گزینه به‌درستی بیان شده است؟
الف) شیمی آب را موجودی خیالی و فلسفه آن را ترکیبی از عناصر می‌داند.
ب) شیمی فقط به ماهیت آب توجه دارد و فلسفه فقط به ترکیب شیمیایی آن می‌پردازد.
ج) شیمی به ترکیب آب از هیدروژن و اکسیژن می‌پردازد، اما فلسفه وجود و ماهیت آب را از هم متمایز می‌کند.
د) شیمی و فلسفه آب را از هر نظر یکسان بررسی می‌کنند.
۸- کدام گزینه نمونه‌ای از حمل غیرضروری است؟
الف) انسان عجول است.
ب) انسان حیوان است.
ج) انسان ناطق است.
د) انسان بشر است.
۹- کدام فیلسوف اروپایی فلسفه تومیسم را پایه‌گذاری کرد؟
الف) ارسطو
ب) فارابی
ج) ابن‌سینا
د) توماس آکوئیناس
۱۰- چرا حمل «شکل سه‌ضلعی» بر مثلث ضروری است، اما حمل «موجود» بر مثلث به دلیل نیاز دارد؟
الف) زیرا مثلث فقط در ذهن وجود دارد و شکل سه‌ضلعی بودن آن اثبات‌پذیر نیست.
ب) زیرا شکل سه‌ضلعی بودن جزء تعریف مثلث است، اما موجود بودن جزء ذات و تعریف آن نیست.
ج) زیرا موجود بودن مثلث به تعداد ضلع‌های آن بستگی دارد.
د) زیرا شکل سه‌ضلعی بودن یک ویژگی تجربی و موجود بودن یک ویژگی خیالی است.
۱۱- کدام گزینه درباره مفهوم وجود و ماهیت صحیح است؟
الف) ماهیت وجه مشترک همه موجودات و وجود وجه اختصاصی آن‌هاست.
ب) وجود و ماهیت فقط درباره موجودات زنده کاربرد دارند.
ج) وجود وجه مشترک موجودات است و ماهیت چیستی اختصاصی هر موجود را مشخص می‌کند.
د) وجود و ماهیت هیچ تفاوت مفهومی با یکدیگر ندارند.
۱۲- کدام گزینه درباره برهان ابن‌سینا برای اثبات وجود خدا صحیح است؟
الف) برهان حرکت
ب) برهان نظم
ج) برهان تجربه حسی
د) برهان وجوب و امکان
۱۳- اگر گفته شود «علی شجاع است»، چرا این گزاره به دلیل نیاز دارد؟
الف) زیرا شجاعت جزء ذات و تعریف انسان نیست و نمی‌توان آن را به همه انسان‌ها نسبت داد.
ب) زیرا شجاعت از نظر فلسفی مفهومی غیرواقعی است.
ج) زیرا هیچ انسانی نمی‌تواند شجاع باشد.
د) زیرا شجاعت و انسان دو مفهوم کاملاً یکسان هستند.
۱۴- کدام گزینه درباره تفاوت «انسان» و «حیوان ناطق» مطابق محتوای درس است؟
الف) انسان موجودی است که ناطق نیست، اما حیوان ناطق قدرت تفکر دارد.
ب) تفاوت آن‌ها در اجمال و گستردگی مفهوم است؛ حیوان ناطق مفهوم گسترده‌تر و انسان بیان اجمالی آن است.
ج) انسان و حیوان ناطق دو موجود کاملاً متفاوت هستند.
د) حیوان ناطق فقط به حیوانات غیرانسانی اشاره دارد.
۱۵- کدام گزینه نمونه‌ای از چیزی است که وجود دارد، اما ماهیت آن برای ما روشن نیست؟
الف) ققنوس
ب) دیو
ج) روح
د) سیمرغ
۱۶- توجه به نسبت میان وجود و ماهیت در فلسفه اسلامی، به‌ویژه با نام کدام فیلسوف ارتباط دارد؟
الف) توماس آکوئیناس
ب) ابن‌رشد
ج) ارسطو
د) فارابی
۱۷- کدام گزینه درباره گسترش فلسفه‌های حس‌گرا و تجربه‌گرا در اروپا صحیح است؟
الف) این فلسفه‌ها با رشد تجربه‌گرایی در قرن شانزدهم میلادی گسترش یافتند.
ب) این فلسفه‌ها پیش از شکل‌گیری فلسفه اسلامی به وجود آمدند و در قرن شانزدهم از بین رفتند.
ج) این فلسفه‌ها بر رد هرگونه مشاهده و تجربه استوار بودند.
د) این فلسفه‌ها تنها بر نظریه مغایرت وجود و ماهیت تکیه داشتند.
۱۸- کدام عبارت درباره گزاره «انسان مخلوق است» صحیح است؟
الف) حمل مخلوق بر انسان ضروری است، زیرا مخلوق بودن تعریف انسان است.
ب) این گزاره از نظر فلسفی هیچ معنایی ندارد.
ج) حمل مخلوق بر انسان غیرضروری است، زیرا مخلوق بودن جزء ذات و ماهیت انسان نیست و به دلیل نیاز دارد.
د) حمل مخلوق بر انسان ضروری است، زیرا همه صفات انسان ذاتی هستند.
۱۹- نقش نظریه مغایرت وجود و ماهیت ابن‌سینا در خداشناسی چه بود؟
الف) این نظریه ثابت کرد که ماهیت و وجود هیچ تفاوتی ندارند.
ب) این نظریه پایه‌ای برای برهان وجوب و امکان ابن‌سینا در اثبات وجود خدا شد.
ج) این نظریه وجود هرگونه موجود خارجی را انکار کرد.
د) این نظریه نشان داد که اثبات وجود خدا فقط از طریق تجربه حسی امکان‌پذیر است.
۲۰- کدام گزینه درباره حمل ضروری و غیرضروری صحیح است؟
الف) در هر دو نوع حمل، محمول حتماً جزء ذات موضوع است.
ب) حمل ضروری به دلیل نیاز دارد، اما حمل غیرضروری نیازی به دلیل ندارد.
ج) هرگاه محمول ویژگی ظاهری موضوع باشد، حمل آن ضروری است.
د) اگر محمول جزء ذات، حقیقت یا تعریف موضوع باشد، حمل ضروری است؛ در غیر این صورت، حمل غیرضروری است.
پاسخنامه تست درس ۱ فلسفه دوازدهم انسانی
۱- گزینه ب
۲- گزینه د
۳- گزینه الف
۴- گزینه ج
۵- گزینه ب
۶- گزینه د
۷- گزینه ج
۸- گزینه الف
۹- گزینه د
۱۰- گزینه ب
۱۱- گزینه ج
۱۲- گزینه د
۱۳- گزینه الف
۱۴- گزینه ب
۱۵- گزینه ج
۱۶- گزینه د
۱۷- گزینه الف
۱۸- گزینه ج
۱۹- گزینه ب
۲۰- گزینه د
جمع‌بندی
درس «هستی و چیستی» از مباحث بنیادین فلسفه است که به بررسی تفاوت میان وجود و ماهیت، رابطه‌ی آن‌ها، و نحوه‌ی حمل محمول بر موضوع می‌پردازد. این مباحث نه‌تنها در شناخت هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی اهمیت دارند، بلکه در تحلیل منطقی گزاره‌ها و تفکر فلسفی نیز نقش بسزایی ایفا می‌کنند. آشنایی با این مفاهیم به درک بهتر سایر مباحث فلسفی در مقاطع بالاتر کمک شایانی خواهد کرد.