جواب کارگاه درس پژوهی درس چهاردهم فارسی دوازدهم (سی مرغ و سیمرغ)
درس «سیمرغ و سیمرغ» در فارسی پایه دوازدهم، بازخوانی تمثیلی و عارفانهای از منطقالطیر عطّار است که با زبانی نمادین، انسان را به سیر درونی، خودشناسی و خداشناسی فرامیخواند. در این درس، هر پرنده نماد حالتی از انسان است و سیمرغ، حقیقت واحدی است که در پایانِ راه، در آینه وجود سالکان آشکار میشود. در ادامه، پاسخهای کامل درس چهاردهم فارسی دوازدهم ارائه میشود.

جواب قلمرو زبانی صفحه ۱۲۶ و ۱۲۷ فارسی دوازدهم
۱- معنای واژههای «قبا»، «تعب» و «تجرید» را با توجّه به بیتهای زیر بنویسید.
سرو و مَهَت نخوانم، خوانم، چرا نخوانم؟ / هم ماه با کلاهی، هم سرو با قبایی
پاسخ:
قبا: لباس، جامه، پوشش.
در این مقام، طرب بی تعب نخواهد دید / که جای نیک و بد است این سرای پاک و پلید
پاسخ:
تعب: رنج و سختی.
اوّلا تجرید شو از هر چه هست / وانگهی از خود بشو یکبار دست
پاسخ:
تجرید: قطع تعلّقات ظاهری.
۲- اجزای بیت زیر را طبق زبان معیار مرتّب کنید؛ سپس نقش دستوری هر جزء را بنویسید.
بعد از این وادیّ حیرت آیدت / کار دائم درد و حسرت آیدت
پاسخ:
بعد از این، وادیِ حیرت برایت میآید / کارِ تو دائم درد و حسرت میشود.
نقش دستوری به ترتیب:
قید – نهاد – مفعول – گروه متمّمی – فعل / نهاد – مفعول – قید – مسند – معطوف – فعل
۳- متن زیر را با توجّه به «نقشهای تبعی» بررسی کنید.
ما پرندگان را نیز پیشوا و شهریاری است. نامش سیمرغ است و در پس کوه قاف، بلندترین کوه روی زمین، بر درختی بلند آشیان دارد.
پاسخ:
پرندگان: بدل
شهریار: معطوف
بلندترین کوه روی زمین: بدل
جواب قلمرو ادبی درس چهاردهم؛ سیمرغ و سیمرغ فارسی دوازدهم
۱- با توجّه به متن درس، هر یک از پرندگان زیر، نماد چه کسانی هستند؟
پاسخ:
بلبل: نماد عاشق گرفتار عشق زمینی و غیرحقیقی
باز: نماد دنیاپرستان و مقامدوستان
۲- «وجه شبه» را در بیت زیر مشخّص کنید؛ توضیح دهید شاعر برای بیان وجه شبه، از کدام آرایههای ادبی دیگر بهره گرفته است؟
عاشق آن باشد که چون آتش بُوَد / گرمرو، سوزنده و سرکش بُوَد
پاسخ:
وجه شبه: گرمرو، سوزنده و سرکش
برای بیان وجه شبه از آرایههای تشخیص، تناسب و کنایه بهره گرفته شده است.
۳- درباره تلمیح به کار رفته در بیت زیر توضیح دهید.
ز نیرنگ هوا و از فریب آز خاقانی / دلت خُلد است خالی ساز از طاووس و شیطانش
پاسخ:
در باور پیشینیان، طاووس سبب ورود ابلیس به بهشت و فریفتن آدم و حوّا دانسته شده است؛ ازاینرو در ادب فارسی غالباً نقش ناستوده دارد. این بیت به این باور و نیز به آیاتی از قرآن که بر بازگشت به اصل و پرهیز از فریب تأکید دارند، تلمیح دارد.
جواب قلمرو فکری درس چهاردهم؛ سیمرغ و سیمرغ فارسی دوازدهم
۱- معنی و مفهوم بیت زیر را به نثر روان بنویسید.
گل اگرچه هست بس صاحب جمال / حُسن او در هفتهای گیرد زوال
پاسخ:
اگرچه گل بسیار زیباست، امّا زیبایی آن زودگذر و ناپایدار است.
۲- بیت زیر با کدام بیت درس ششم مناسبت دارد؟ دلیل خود را بنویسید.
شیرمردی باید این ره را شگرف / زانکه ره دور است و دریا ژرف ژرف
پاسخ:
مفهوم بیت، دوری و دشواری راه است که برای پیمودن آن، عاشقی شجاع لازم است. این معنا با بیت «نینامه» در درس ششم مناسبت دارد:
هر که جز ماهی ز آبش سیر شد / هر که بیروزی است، روزش دیر شد.
۳- هر بیت زیر، یادآور کدام وادی از هفت وادی است؟
الف)
وصلت آنکس یافت کز خود شد فنا / هر که فانی شد ز خود، مردانهای است
پاسخ:
وادی هفتم: فقر و فنا.
ب)
دل چه بندی در این سرای مجاز؟ / همّت پست کی رسد به فراز؟
پاسخ:
وادی اوّل: طلب.
پ)
چشم بگشا به گلستان و ببین / جلوه آبِ صاف در گل و خار
پاسخ:
وادی پنجم: توحید.

۴- با توجّه به آیه شریفه و سروده زیر، تحلیلی کوتاه از داستان «سیمرغ و سیمرغ» ارائه دهید.
وَ فِی الأَرضِ آیاتٌ لِلمُوقِنینَ وَ فِی أَنفُسِکُم أَفَلا تُبصِرونَ
و در زمین برای اهل یقین نشانههایی است و در وجود شما نیز نشانههایی است؛ پس چرا نمیبینید؟
ای نسخه نامه الهی، که تویی / وی آینه جمال شاهی، که تویی
بیرون ز تو نیست هر چه در عالم هست / در خود بطلب هر آنچه خواهی، که تویی
پاسخ:
آیه شریفه و سروده نمونه بر خودشناسی بهعنوان مقدّمه خداشناسی تأکید دارند. عطّار در داستان «سیمرغ و سیمرغ»، انسان را در نماد «پرندگان» با بُعد بینهایت الهیِ خود در نماد «سیمرغ» آشنا میکند و او را به سیر و سلوک دعوت میکند تا با شناخت خویش، به شناخت خداوند برسد.
جمعبندی
درس «سیمرغ و سیمرغ» در فارسی دوازدهم، دعوتی ژرف به خودشناسی، رهایی از تعلّقات و پیمودن راه کمال است. این درس با بهرهگیری از تمثیل پرندگان و هفت وادی، مسیر سلوک انسان را تا وصول به حقیقت واحد ترسیم میکند. پاسخهای ارائهشده در این مقاله، تمامی بخشهای قلمرو زبانی، ادبی و فکری را بهصورت دقیق و منظم پوشش میدهد و منبعی جامع برای مطالعه و مرور درس چهاردهم فارسی دوازدهم به شمار میآید.











