سوالات متن فلسفه دوازدهم انسانی درس یازدهم دوران متاخر با جواب + آزمون تستی همراه با پاسخنامه
درس یازدهم فلسفه دوازدهم انسانی با عنوان «دوران متأخر» یکی از درس‌های مهم کتاب فلسفه است که به بررسی تحولات فلسفه اسلامی در دوره متأخر و اندیشه‌های ملاصدرا می‌پردازد. در این درس با مکتب فلسفی حکمت متعالیه، کتاب اسفار اربعه، مراحل سیر و سلوک عارفان و اصول مهم فلسفی ملاصدرا، از جمله اصالت وجود، وحدت حقیقت وجود و مراتب داشتن وجود آشنا می‌شویم.
سوالات متن فلسفه دوازدهم انسانی درس ۱۱ با جواب
۱. فلسفه اسلامی از نظر تاریخی به چند دوره تقسیم می‌شود و هر دوره شامل چه بازه زمانی است؟
فلسفه اسلامی از نظر تاریخی به سه دوره تقسیم می‌شود:
1. دوران متقدم: از آغاز ظهور اسلام تا قرن چهارم هجری.
2. دوران میانه: از قرن پنجم تا قرن دهم هجری.
3. دوران متأخر: از قرن یازدهم هجری تا عصر حاضر.
۲. معروف‌ترین فیلسوفان ایران در دوره صفویه چه کسانی بودند؟
میر داماد، شیخ بهایی، ملاصدرا و میر فندرسکی از معروف‌ترین فیلسوفان ایران در دوره صفویه بودند که در رشد و گسترش فلسفه اسلامی نقش مهمی داشتند.
۳. مهم‌ترین کتاب فلسفی ملاصدرا چه نام دارد و چرا اهمیت دارد؟
مهم‌ترین و مشهورترین کتاب فلسفی ملاصدرا، «الحکمه المتعالیه فی الأسفار الأربعه» است که به اسفار اربعه شهرت دارد. این کتاب با الهام از چهار مرحله سیر و سلوک عرفانی تنظیم شده و در چهار بخش اصلی به مباحث فلسفی می‌پردازد.
۴. مراحل چهارگانه سیر و سلوک عارفان برای رسیدن به کمال نهایی را نام ببرید.
1. سفر از خلق به حق: سالک از عوالم طبیعت و ماورای طبیعت عبور می‌کند و به سوی خداوند می‌رود.
2. سفر با حق در حق: سالک با یاری خداوند در اسما و صفات الهی سیر می‌کند.
3. سفر از حق به سوی خلق همراه با حق: سالک به سوی مردم بازمی‌گردد و همه چیز را جلوه‌ای از حق می‌بیند.
4. سفر در خلق با حق: سالک با یاری خداوند برای هدایت مردم و راهنمایی آنان به سوی حق تلاش می‌کند.
۵. کتاب اسفار اربعه ملاصدرا شامل چند بخش است و هر بخش چه موضوعی دارد؟
این کتاب شامل چهار بخش است:
1. بخش اول: مباحث عمومی فلسفه.
2. بخش دوم: توحید و صفات الهی.
3. بخش سوم: افعال خداوند، ربوبیت و حکمت الهی.
4. بخش چهارم: علم‌النفس و مراحل شکل‌گیری نفس انسان تا رسیدن به معاد.
۶. مباحث عمومی فلسفه در کتاب اسفار ملاصدرا با کدام مرحله از سیر و سلوک عرفانی تطبیق دارد؟
این مباحث با سفر اول، یعنی «سفر از خلق به حق» تطبیق دارد؛ زیرا سالک در این مرحله می‌کوشد از عوالم طبیعت و ماورای طبیعت عبور کند و به حق واصل شود.
۷. نام مکتب فلسفی ملاصدرا چیست و بر چه پایه‌هایی استوار است؟
مکتب فلسفی ملاصدرا «حکمت متعالیه» نام دارد. این مکتب بر تلفیق و هماهنگی برهان عقلی، شهود قلبی و وحی قرآنی استوار است و از تکامل فلسفه مشاء و حکمت اشراق نیز بهره می‌برد.
۸. منابع اصلی حکمت متعالیه را نام ببرید.
منابع اصلی حکمت متعالیه عبارت‌اند از:
1. فلسفه مشاء، به‌ویژه اندیشه‌های ابن‌سینا.
2. حکمت اشراق و اندیشه‌های سهروردی.
3. عرفان اسلامی، به‌ویژه اندیشه‌های ابن عربی.
4. تعالیم قرآن کریم و روایات پیامبر و ائمه.
۹. ملاک فلسفی بودن یک متن یا سخن چیست؟
اولاً، موضوع آن باید به وجود و مسائل بنیادی آن مربوط باشد. ثانیاً، باید بر عقل و استدلال عقلی تکیه داشته باشد، نه اینکه صرفاً بر شهود قلبی یا بیان نقلی و قرآنی استوار باشد.
۱۰. چرا حکمت متعالیه ملاصدرا به علم کلام یا عرفان تبدیل نشد؟
زیرا ملاصدرا در مباحث فلسفی خود دو معیار فلسفی بودن را رعایت می‌کرد؛ یعنی مباحث او به وجود و مسائل بنیادی آن مربوط بود و بر استدلال عقلی تکیه داشت. او از شهود قلبی و وحی به‌عنوان تأیید و شاهد استفاده می‌کرد، نه به‌عنوان پایه اصلی استدلال فلسفی.
۱۱. اصول مهم فلسفی ملاصدرا یا حکمت متعالیه کدام‌اند؟
سه اصل مهم فلسفی ملاصدرا عبارت‌اند از:
1. اصالت وجود.
2. وحدت حقیقت وجود.
3. مراتب داشتن وجود.
۱۲. چرا به فلسفه ملاصدرا، فلسفه اصالت وجودی نیز گفته می‌شود؟
زیرا اصالت وجود بنیادی‌ترین اصل فلسفی ملاصدراست و بر سایر مباحث فلسفی او تأثیر عمیقی گذاشته است؛ به همین دلیل فلسفه او را فلسفه اصالت وجودی نیز می‌نامند.
۱۳. منظور از اصالت ماهیت چیست و کدام فیلسوف به این نظریه معتقد بود؟
اصالت ماهیت به این معناست که واقعیت خارجی، مصداق ماهیت است و ماهیت اصیل و واقعی به شمار می‌رود، درحالی‌که وجود صرفاً مفهومی انتزاعی در ذهن است. میر داماد از فیلسوفانی بود که در این درس به‌عنوان طرفدار اصالت ماهیت معرفی می‌شود.
۱۴. منظور ملاصدرا از اصالت چیست؟ با مثال توضیح دهید.
اصالت به معنای واقعی و خارجی بودن است و در مقابل آن، ذهنی و غیرواقعی قرار دارد. برای مثال، وقتی می‌گوییم آسمان واقعیت دارد، منظورمان این است که وجود آن واقعی است. از نظر ملاصدرا، وجود اصیل است؛ یعنی وجود واقعیت خارجی دارد.
۱۵. نظریه اصالت وجود ملاصدرا را تعریف کنید.
ملاصدرا معتقد بود از میان دو مفهوم وجود و ماهیت، وجود اصیل و واقعی است و ماهیت مفهومی است که ذهن از موجودات خارجی انتزاع می‌کند. بنابراین، واقعیت خارجی مصداق وجود است، نه ماهیت.
۱۶. چه عواملی باعث شد ملاصدرا نظریه اصالت وجود را مطرح کند؟
ابن‌سینا میان وجود و ماهیت تفاوت قائل شد و نشان داد که ذهن انسان از هر چیز دو مفهوم هستی و چیستی را درک می‌کند. پس از آن، فیلسوفان درباره این پرسش بحث کردند که واقعیت خارجی به کدام‌یک از این دو مفهوم مربوط است. میر داماد اصالت را به ماهیت نسبت می‌داد، اما ملاصدرا با طرح نظریه اصالت وجود، وجود را حقیقت اصیل و واقعی دانست.
۱۷. پیام فلسفی شعر «وجود اندر کمال خویش جاری است، تعین‌ها امور اعتباری است» چیست؟
این شعر بیانگر اصل اصالت وجود است. مطابق این دیدگاه، وجود حقیقت واقعی جهان است و ماهیت‌ها مفاهیم و تصوراتی هستند که ذهن انسان از موجودات خارجی انتزاع می‌کند و به کمک آن‌ها موجودات را از یکدیگر متمایز می‌سازد.
۱۸. عارفان نظریه وحدت وجود را چگونه توضیح می‌دادند؟
عارفان معتقد بودند حقیقت هستی یکی است و کثرت‌های ظاهری جهان، حقیقت‌های مستقل و جداگانه‌ای نیستند. آنان این موضوع را به امواج دریا تشبیه می‌کردند؛ همان‌طور که امواج گوناگون از آب دریا جدا نیستند، کثرت‌های جهان نیز به یک حقیقت هستی مربوط‌اند.
۱۹. عارفان از چه راهی به نظریه وحدت وجود پی بردند و آن را چگونه بیان می‌کردند؟
عارفان از طریق شهود عرفانی به این نظریه دست یافتند و بیشتر با استفاده از تمثیل، تشبیه و مثال آن را برای دیگران توضیح می‌دادند.
۲۰. وحدت حقیقت وجود از دیدگاه ملاصدرا به چه معناست؟
از نظر ملاصدرا، وجود خارجی یک حقیقت واحد است و موجودات در اصل حقیقت هستی با یکدیگر وحدت دارند. بنابراین، کثرتی که در جهان مشاهده می‌کنیم به معنای وجود حقیقت‌های کاملاً جدا و مستقل نیست، بلکه باید آن را با توجه به مراتب و درجات وجود تبیین کرد.
۲۱. ملاصدرا برای توضیح وحدت حقیقت وجود از کدام اصل استفاده کرد؟
او از اصل اصالت وجود استفاده کرد. به اعتقاد ملاصدرا، چون وجود اصیل و واقعی است و حقیقت وجود مشترک میان موجودات است، می‌توان وحدت حقیقت وجود را توضیح داد و کثرت موجودات را به تفاوت در مراتب وجود مرتبط دانست.
۲۲. اصل مراتب داشتن وجود از دیدگاه ملاصدرا را شرح دهید.
از نظر ملاصدرا، وجود با اینکه حقیقتی واحد است، دارای درجات و مراتب مختلفی از شدت و ضعف و کمال و نقص است. هر موجود متناسب با مرتبه وجودی خود، جلوه‌ای از آن حقیقت واحد به شمار می‌رود.
۲۳. ملاصدرا برای توضیح مراتب وجود از چه مثالی استفاده می‌کند؟
او حقیقت وجود را به نور تشبیه می‌کند. نور در نزدیکی منبع، قوی‌تر است و هرچه از منبع دورتر شود، ضعیف‌تر می‌شود. با وجود این تفاوت در شدت و ضعف، همه مراتب همچنان نور هستند. این مثال برای توضیح وحدت حقیقت وجود و تفاوت مراتب آن به کار می‌رود.
۲۴. از نظر ملاصدرا چه عاملی سبب تمایز موجودات و پیدایش کثرت در جهان می‌شود؟
اختلاف موجودات در شدت و ضعف و درجات کمال وجودی، سبب تمایز آن‌ها و پیدایش کثرت در جهان می‌شود؛ درحالی‌که حقیقت وجود، واحد است.
۲۵. هر یک از اصول فلسفی ملاصدرا با کدام‌یک از عبارت‌های زیر ارتباط دارد؟
الف) «وجود اندر کمال خویش جاری است، تعین‌ها امور اعتباری است.»
ب) «که یکی هست و هیچ نیست جز او، وحده لا اله الا هو.»
ج) «در هزاران جام گوناگون شرابی بیش نیست.»
د) «این همه عکس می و نقش نگارین که نمود، یک فروغ رخ ساقی است که در جام انداخت.»
الف) اصالت وجود.
ب) وحدت حقیقت وجود.
ج) مراتب داشتن وجود.
د) وحدت وجود.
سؤالات تستی درس یازدهم فلسفه دوازدهم انسانی
سؤال ۱. فلسفه اسلامی از نظر تاریخی به کدام دوره‌ها تقسیم می‌شود؟
الف) دوره باستان، دوره اسلامی و دوره جدید
ب) دوره متقدم تا قرن چهارم، دوره میانه از قرن پنجم تا دهم و دوره متأخر از قرن یازدهم تا عصر حاضر
ج) دوره مشاء، دوره کلام و دوره عرفان
د) دوره متقدم تا قرن دوم، دوره میانه تا قرن ششم و دوره متأخر تا قرن دهم
سؤال ۲. کدام گزینه درباره رونق فلسفه در عصر صفویه صحیح است؟
الف) در این دوره فلسفه به‌طور کامل کنار گذاشته شد و هیچ فیلسوف برجسته‌ای ظهور نکرد.
ب) در این دوره تنها فلسفه یونان تدریس می‌شد و اندیشه اسلامی نقشی نداشت.
ج) در این دوره علم کلام جایگزین تمام مکاتب فلسفی شد.
د) فیلسوفانی مانند میرداماد، شیخ بهایی، ملاصدرا و میرفندرسکی در این دوره نقش مهمی در رشد فلسفه داشتند.
سؤال ۳. چرا ملاصدرا کتاب اصلی فلسفی خود را «اسفار اربعه» نامید؟
الف) زیرا این کتاب چهار بخش دارد که با الهام از چهار مرحله سیر و سلوک عرفانی تنظیم شده‌اند.
ب) زیرا این کتاب گزارش چهار سفر تاریخی ملاصدرا به کشورهای مختلف است.
ج) زیرا هر بخش آن به یکی از چهار علم پزشکی، ریاضی، نجوم و منطق اختصاص دارد.
د) زیرا این کتاب چهار دیدگاه مخالف فلسفه را رد می‌کند.
سؤال ۴. کدام گزینه ترتیب چهار سفر عرفانی را به‌درستی نشان می‌دهد؟
الف) سفر در خلق، سفر از خلق به حق، سفر در حق، سفر از حق به خلق
ب) سفر با حق، سفر در خلق، سفر از حق به خلق، سفر از خلق به حق
ج) سفر از خلق به حق، سفر با حق و در حق، سفر از حق به خلق همراه با حق، سفر در خلق با حق
د) سفر از حق به خلق، سفر از خلق به حق، سفر در خلق، سفر با حق
سؤال ۵. کدام گزینه ترتیب موضوعات چهار بخش کتاب اسفار اربعه را به‌درستی بیان می‌کند؟
الف) پزشکی، ریاضیات، منطق و نجوم
ب) مباحث عمومی فلسفه، توحید و صفات الهی، افعال خداوند و ربوبیت، علم‌النفس و مراحل آن تا معاد
ج) عرفان عملی، تاریخ فلسفه، علم کلام و سیاست
د) مباحث عمومی فلسفه، علم پزشکی، سیاست و اخلاق
سؤال ۶. کدام گزینه به‌درستی منابع اصلی حکمت متعالیه ملاصدرا را معرفی می‌کند؟
الف) فقط فلسفه ارسطو و افلاطون
ب) تنها شهود عرفانی و تجربه‌های شخصی
ج) فقط قرآن و روایات، بدون استفاده از استدلال عقلی
د) فلسفه مشاء، حکمت اشراق، عرفان اسلامی و تعالیم قرآن و روایات
سؤال ۷. چرا حکمت متعالیه را نتیجه تکامل فلسفه مشاء و حکمت اشراق می‌دانند؟
الف) زیرا ملاصدرا هر دو مکتب را بدون تغییر و بررسی پذیرفت.
ب) زیرا حکمت متعالیه صرفاً بر شهود قلبی تکیه دارد و هیچ ارتباطی با فلسفه ندارد.
ج) زیرا ملاصدرا با بهره‌گیری از برهان عقلی، شهود قلبی و وحی قرآنی، اندیشه‌های پیشین را در نظامی فلسفی تکامل داد.
د) زیرا او تمام مباحث فلسفی را به علم کلام تبدیل کرد.
سؤال ۸. ملاصدرا چگونه از تبدیل حکمت متعالیه به عرفان صرف یا علم کلام جلوگیری کرد؟
الف) با حفظ موضوع وجود و تکیه بر استدلال عقلی و استفاده از شهود و وحی به‌عنوان تأیید و شاهد
ب) با کنار گذاشتن تمام آموزه‌های قرآنی و عرفانی
ج) با جایگزین کردن استدلال عقلی با نقل و شهود
د) با محدود کردن فلسفه به بررسی مسائل سیاسی
سؤال ۹. بر اساس معیار فلسفی بودن یک بحث، کدام گزینه صحیح است؟
الف) هر سخنی که به مسائل دینی مربوط باشد، الزاماً فلسفی است.
ب) هر مطلبی که بر شهود قلبی متکی باشد، بدون نیاز به استدلال فلسفی است.
ج) هر سخن علمی، صرف‌نظر از موضوع و روش آن، فلسفه محسوب می‌شود.
د) بحث باید به وجود و مسائل بنیادی آن مربوط باشد و بر عقل و استدلال عقلی تکیه کند.
سؤال ۱۰. سه اصل مهم فلسفی ملاصدرا کدام‌اند؟
الف) اصالت ماهیت، انکار وجود و وحدت ماهیت
ب) اصالت وجود، وحدت حقیقت وجود و مراتب داشتن وجود
ج) اصالت تجربه، وحدت ماده و انکار عقل
د) اصالت شهود، انکار برهان و کثرت حقیقت وجود
سؤال ۱۱. چرا فلسفه ملاصدرا را گاهی «فلسفه اصالت وجودی» می‌نامند؟
الف) زیرا او وجود را صرفاً مفهومی ذهنی می‌دانست.
ب) زیرا او معتقد بود ماهیت تنها واقعیت جهان است.
ج) زیرا اصالت وجود بنیادی‌ترین اصل فلسفی اوست و بر سایر مباحث فلسفه‌اش تأثیر می‌گذارد.
د) زیرا او تمام مباحث فلسفه را به علوم طبیعی محدود می‌کرد.
سؤال ۱۲. مقصود از «اصالت ماهیت» چیست و کدام فیلسوف به این دیدگاه معتقد بود؟
الف) واقعیت خارجی از آنِ ماهیت است و وجود مفهومی انتزاعی است؛ میرداماد از طرفداران این دیدگاه بود.
ب) وجود واقعیت خارجی است و ماهیت هیچ مفهومی ندارد؛ این دیدگاه متعلق به سهروردی است.
ج) وجود و ماهیت هر دو غیرواقعی‌اند؛ این دیدگاه متعلق به ابن‌سینا است.
د) ماهیت فقط در خارج وجود دارد و در ذهن قابل درک نیست؛ این دیدگاه متعلق به ملاصدرا است.
سؤال ۱۳. نظریه اصالت وجود ملاصدرا چه می‌گوید؟
الف) ماهیت تنها واقعیت خارجی است و وجود ساخته ذهن انسان است.
ب) وجود و ماهیت هیچ تفاوت مفهومی با یکدیگر ندارند.
ج) جهان فقط از مفاهیم ذهنی تشکیل شده و هیچ واقعیت خارجی ندارد.
د) وجود واقعیت اصیل و خارجی است و ذهن از مشاهده وجودهای مختلف، مفاهیمی مانند انسان، درخت و آب را انتزاع می‌کند.
سؤال ۱۴. اختلاف‌نظر درباره اصالت وجود و اصالت ماهیت چگونه شکل گرفت؟
الف) با اختلاف درباره تعداد مراحل سیر و سلوک عرفانی
ب) با طرح این پرسش که واقعیت خارجیِ منشأ دو مفهوم وجود و ماهیت، در حقیقت مصداق کدام‌یک از آن دو است
ج) با اختلاف درباره زبان آثار فلسفی یونان
د) با بحث درباره تعداد بخش‌های کتاب اسفار اربعه
سؤال ۱۵. منظور از «وحدت حقیقت وجود» در فلسفه ملاصدرا چیست؟
الف) تمام موجودات از نظر ویژگی‌های ظاهری کاملاً یکسان‌اند.
ب) هیچ تفاوت و مرتبه‌ای میان موجودات وجود ندارد.
ج) حقیقت هستی واحد است و کثرت موجودات به معنای وجود حقایق کاملاً مستقل و بی‌ارتباط نیست.
د) وجود فقط به یک موجود مادی اختصاص دارد.
سؤال ۱۶. ملاصدرا چگونه از اصل اصالت وجود برای توضیح وحدت حقیقت وجود بهره می‌گیرد؟
الف) با این استدلال که واقعیت اصیل وجود است و حقیقت وجود، با وجود تفاوت مراتب و ظهورها، حقیقتی واحد دارد.
ب) با این استدلال که ماهیت‌های مختلف هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند.
ج) با انکار واقعیت خارجی و پذیرش ذهنی بودن همه موجودات.
د) با این نتیجه که موجودات فقط از نظر ماهیت مشترک‌اند و وجودهایشان کاملاً بی‌ارتباط است.
سؤال ۱۷. منظور از «مراتب داشتن وجود» چیست؟
الف) وجود فقط در موجودات زنده تحقق دارد.
ب) موجودات از نظر حقیقت هستی کاملاً متفاوت و بی‌ارتباط‌اند.
ج) همه موجودات از یک درجه وجودی یکسان برخوردارند.
د) حقیقت وجود واحد است، اما دارای درجات و مراتب مختلف از نظر شدت و ضعف است.
سؤال ۱۸. تشبیه وجود به نور و تابش‌های یک کانون نورانی چه نکته‌ای را در فلسفه ملاصدرا روشن می‌کند؟
الف) نور و وجود دو حقیقت کاملاً بی‌ارتباط‌اند.
ب) حقیقت واحد می‌تواند در مراتب مختلف شدت و ضعف داشته باشد و همین تفاوت مراتب، تمایز موجودات را توضیح دهد.
ج) نورهای ضعیف دیگر هیچ ارتباطی با نور اصلی ندارند.
د) کثرت موجودات نشان می‌دهد که حقیقت وجود هیچ وحدتی ندارد.
سؤال ۱۹. تفاوت اصلی نگاه عارفان و ملاصدرا در توضیح وحدت وجود چیست؟
الف) عارفان تنها از برهان منطقی استفاده می‌کردند، اما ملاصدرا هرگونه استدلال را رد می‌کرد.
ب) عارفان وجود را انکار می‌کردند، اما ملاصدرا تنها ماهیت را واقعی می‌دانست.
ج) عارفان بیشتر از شهود عرفانی و تمثیل بهره می‌گرفتند، درحالی‌که ملاصدرا برای تبیین فلسفی وحدت وجود از اصول و استدلال عقلی نیز استفاده کرد.
د) عارفان و ملاصدرا هر دو وحدت حقیقت وجود را انکار می‌کردند.
سؤال ۲۰. کدام گزینه ارتباط میان سه اصل فلسفی ملاصدرا را بهتر نشان می‌دهد؟
الف) اصالت وجود واقعیت را به وجود نسبت می‌دهد؛ وحدت حقیقت وجود بر یگانگی حقیقت هستی تأکید می‌کند؛ مراتب وجود تفاوت موجودات را با شدت و ضعف توضیح می‌دهد.
ب) اصالت وجود، واقعیت را به ماهیت نسبت می‌دهد؛ وحدت وجود، کثرت را کاملاً مستقل می‌داند؛ مراتب وجود هرگونه تفاوت را انکار می‌کند.
ج) اصالت وجود و وحدت وجود دو نظریه کاملاً مخالف‌اند و مراتب وجود هیچ ارتباطی با آن‌ها ندارد.
د) اصالت وجود به تجربه حسی محدود است؛ وحدت وجود فقط درباره عرفان است؛ مراتب وجود به علوم طبیعی اختصاص دارد.
پاسخنامه تشریحی تست درس 11 فلسفه دوازدهم انسانی
| شماره سؤال | پاسخ صحیح | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | ب | فلسفه اسلامی به دوران متقدم، میانه و متأخر تقسیم می‌شود. |
| ۲ | د | عصر صفویه دوره رشد فلسفه در ایران و ظهور فیلسوفانی مانند ملاصدرا و میرداماد بود. |
| ۳ | الف | اسفار اربعه در چهار بخش و با الهام از چهار سفر عرفانی تنظیم شده است. |
| ۴ | ج | چهار سفر از خلق به حق، با حق و در حق، از حق به خلق همراه با حق و در خلق با حق هستند. |
| ۵ | ب | چهار بخش اسفار به مباحث عمومی فلسفه، الهیات، افعال الهی و علم‌النفس تا معاد اختصاص دارند. |
| ۶ | د | حکمت متعالیه از چهار منبع اصلی فلسفه مشاء، حکمت اشراق، عرفان اسلامی و تعالیم دینی بهره می‌گیرد. |
| ۷ | ج | ملاصدرا برهان، شهود و وحی را در نظام فلسفی خود به‌صورت هماهنگ به کار گرفت. |
| ۸ | الف | ملاصدرا موضوع و روش عقلی فلسفه را حفظ کرد و از شهود و وحی به‌عنوان مؤید بهره برد. |
| ۹ | د | موضوع فلسفه وجود و مسائل بنیادی آن است و روش آن بر استدلال عقلی تکیه دارد. |
| ۱۰ | ب | سه اصل بنیادین حکمت متعالیه عبارت‌اند از اصالت وجود، وحدت حقیقت وجود و مراتب داشتن وجود. |
| ۱۱ | ج | اصالت وجود، بنیادی‌ترین اصل فلسفه ملاصدرا است. |
| ۱۲ | الف | اصالت ماهیت، واقعیت خارجی را به ماهیت نسبت می‌دهد؛ میرداماد از طرفداران این دیدگاه بود. |
| ۱۳ | د | از نظر ملاصدرا، وجود اصیل است و مفاهیم ماهوی از شناخت و مقایسه موجودات انتزاع می‌شوند. |
| ۱۴ | ب | پرسش اصلی این بود که واقعیت خارجی، مصداق وجود است یا ماهیت. |
| ۱۵ | ج | وحدت حقیقت وجود یعنی حقیقت هستی واحد است، هرچند کثرت و تفاوت در مراتب و ظهورها مطرح می‌شود. |
| ۱۶ | الف | ملاصدرا با تکیه بر اصالت وجود، وحدت حقیقت هستی را توضیح می‌دهد. |
| ۱۷ | د | حقیقت وجود واحد است، اما مراتب مختلفی از شدت و ضعف دارد. |
| ۱۸ | ب | مثال نور نشان می‌دهد که یک حقیقت می‌تواند در درجات گوناگون ظاهر شود. |
| ۱۹ | ج | عارفان بیشتر به شهود و تمثیل تکیه داشتند؛ ملاصدرا وحدت وجود را در قالب نظامی فلسفی و استدلالی نیز بررسی کرد. |
| ۲۰ | الف | این سه اصل به‌ترتیب واقعیت وجود، وحدت حقیقت هستی و تفاوت مراتب آن را توضیح می‌دهند. |
جمع‌بندی
درس یازدهم فلسفه دوازدهم انسانی، با عنوان «دوران متأخر»، بیش از هر چیز بر شناخت اندیشه‌های ملاصدرا و مکتب فلسفی حکمت متعالیه تمرکز دارد. آشنایی با زندگی فکری فیلسوفان دوره صفویه، کتاب اسفار اربعه، چهار مرحله سیر و سلوک عرفانی و منابع حکمت متعالیه، بخش مهمی از مطالب این درس را تشکیل می‌دهد.