نویسنده
توسط:admin  |
تاریخ
۹۴/۱۲/۲۸   |
بازدید
301 بازدید

اهداف علوم تجربی ابتدایی-انتظارات علوم تجربی ابتدایی

بسیاری از مهار تها، نگر شها و عقایدی که دانش آموزان در درس علوم تجربی از طریق
فعالیتهای علمی کسب میکنند، به گونه ای است که میتوانند آنها را در بقیهٔ موضوعات درسی نیز
بیاموزند و به کار گیرند؛ بنابراین با توجه به اینکه در هر پایه دورهٔ ابتدایی فقط یک معلم این موضوعات
را آموزش م یدهد، کار آموزش بسیار ساد هتر م یشود. کلیهٔ مهار تهایی که فرایند آموزش علوم به آنها
وابسته است، مثل مشاهده کردن، پیش بینی، استنباط و… به عنوان مهار تهای یادگیری در سطوح
وسیعی از موضوعات درسی تلقی م یشود و در دوره ابتدایی، مثلاً هنگامی که دان شآموز طول یک
خط را با دان ههای لوبیا اندازه گیری کرده و با حدس قبلی خود مقایسه م یکند، معلم نمی تواند مشخص
کند که دانش آموز فعالیت مرتبط با علوم تجربی را انجام م یدهد یا ریاضی را. طبقه بندی یک فعالیت
به عنوان فعالیت علوم تجربی یا ریاضی چندان تغییری در نحوهٔ فعالیت نم یدهد، با این حال اگرچه
بسیاری از اهداف علوم با اهداف موضوعات آموزشی دیگر یکسان است، اما باید دقت کرد که این
یکسانی شامل همهٔ اهداف علوم نم یشود. مثلاً در تاریخ، زمانی که با استناد به شواهد تاریخی یک
تعریف پیشنهاد م یشود امکان تکرار تاریخ برای اثبات صحت یا عدم صحت آن وجود ندارد، اما در
علوم تجربی وقتی گفته م یشود که «نور در رشد گیاهان نقش اساسی دارد »، م یتوان گیاهان را تحت
شرایط کنترل شده ای پرورش داد و تأثیر نور را برآنها مشاهده کرد. یا وقتی به کودک گفته می شود
«درخت یک موجود زنده است » وی باید تجارب کافی از درخت و موجود زنده کسب کرده باشد تا با
ارتباط آنها با یکدیگر این واقعیت را بپذیرد. بنابراین آن دسته از فعالی تها که کودکان طی انجام آن با
روش علمی و مشاهدهٔ اشیای اطراف عقایدی را کسب م یکنند، به منزلهٔ آموزش علوم تجربی قلمداد
م یشود و این وجه تمایز اصلی علوم تجربی با بسیاری از موضوعات درسی است.

اهداف علوم تجربی ابتدایی
بسیاری از نگر شهایی که ما از آنها به عنوان نگرش های علمی نام م یبریم مانند کنجکاوی،
پشتکار، انعطاف پذیری و عدم تعصب، در هر نوع آموزشی مهم است. بنابراین وقتی دانش آموز در
فعالیتی مهار تها و نگر شها را به کار می برد، م یتوان گفت وی در حال یادگیری علوم تجربی است
و این وابستگی شدید علوم و سایر موضوعات درسی را م یرساند و به این دلیل معلم در روش تدریس
خود تا حد امکان باید از شیوهٔ واحدی در آموزش موضوعات مختلف دورهٔ ابتدایی استفاده کند تا
آموزش علوم نیز مؤثر واقع شود.
۹
در برنامه درسی جدید اهداف آموزش علوم در سه حیطه کسب دانستن یها، مهارت ها و
نگرش های ضروری به صورت یکپارچه درقالب شایستگ یها تبیین گردیده است. این شکل از بیان
اهداف نیازمند آن است تا کودکان قادرباشندآموخته های خودرا به صورت معنادار به کارگیرند و آن را
به موقعیت جدید انتقال دهند. این مفهوم ناظر به بافت و زمینه ای که یادگیری در آن رخ می دهد و نیز
پیامدهای حاصل از یادگیری است.
رویکرد زمینه محور و ویژگی های آن
زمانی که قرار است مفهومی را به کودکان آموزش دهیم، اگر بتوانند برای آنچه آموزش داده
می شود، دلیل و معنایی در محیط اطراف بیابند، یادگیری بسیار راحت تر صورت می گیرد. البته این
امر خاص کودکان نیست بلکه یادگیرندگان بزرگسال نیز زمانی بهتر یاد م یگیرند که برای آنچه می آموزند
دلیلی در ارتباط با زندگی و محیط روزمره بیابند. در این رابطه هالبروک اظهار می دارد که: «آموزش
نمی تواند در خلأ اتفاق افتد. آموزش نیازمند بافت و زمینه است تا برای آنچه به مخاطب می آموزد
دلیل و جایی در زندگی روزمره وی پیدا کند. درس علوم تجربی شامل محتوا، موضوع ها و مفاهیمی
است که می تواند به محیط زندگی یادگیرنده انتقال داده شود.این شیوه کار از اید ههایی که مفاهیم و
موضوعات را در موقعیت های اصلی و واقعی آنها به کار می گیرد استفاده می کند و می تواند موجب
بالندگی دانش آموزان شود. » )هالبروک ۲۰۱۰ (
دررویکرد زمینه محور یا تماتیک، آموزش مفاهیم علمی در زمینه زندگی روزمره فراگیران، اصل
قرار می گیرد و با همین راهبرد است که یادگیری جذاب ترمی شود. این رویکرد ازاین بابت تماتیک
نامیده می شود که تم ها ) Themes ( یا موضوع های مربوط به زندگی را اصل قرار می دهد و مفاهیم
علمی را در ارتباط با این موضوع ها طرح می کند.در این فرایند فراگیران با موضوع، احساس نزدیکی
و آشنایی م یکنند و انگیزه بیشتری برای یادگیری پیدا می کنند. چون موضوع ها و زمینه های یادگیری
از بطن زندگی روزمرهٔ آنان اخذ شده است. کودکان در فرایند یادگیری با موضوع ) Theme ( درگیر
می شوند و در این ارتباط موضوعات علمی را به کار می گیرند. این شیوه به کارگیری و ارائهٔ علوم و
موضوعات و مفاهیم علمی در موقعیت و مکان های آشنا ومناسب کودک، یادگیری را برای وی معنادار
و ملموس می کند.
رویکرد زمینه محور بر این واقعیت تأکید دارد که یادگیری با شخصیت و احساساتی که مخاطب
)فراگیر( از خود نشان می دهد ارتباط دارد.در این فرایند، تجربه های یادگیری از تعامل فراگیر با محیط
۱۰
کتاب معلم علوم تجربی سوم دبستان
یادگیری به دست می آید و ساخت و ساز شخصی دانش، هنگامی روی می دهد که تعامل بین دانش
فعلی فرد و تجرب هها با محیط روی می دهد. به عبارت ساده زمینه و محیط بریادگیری تأثیر می گذارند.
ویژگی عمدهٔ رویکرد زمینه محور این است که می تواند بسیاری ازحوزه های برنامه درسی را
به هم پیوند زند و آنها را یکپارچه کند. در این رویکرد موضوعات آموختنی پراکنده نیستند و از یک
انسجام درونی برخوردارند.
ویژگی دیگر رویکرد زمینه محوراین است که بستر خوبی را برای پیشرفت تدریجی سواد علمی
نوآموزان همراه با افزایش توانایی خواندن و نوشتن آنهابه همراه دارد و موجب آن می شود تا یادگیری
برای فراگیر لذت بخش، نشاط آور و مفید شود.
در رویکرد زمینه محور معلم به محیط های متنوع یادگیری )کلاس، آزمایشگاه، خانه، مزرعه
برنج یا…( نیاز دارد. در این فرایند وی مفاهیم را با مثال ومصداق هایی از محیط زندگی فراگیر ارائه
می کند. به طورمثال در آموزش موضوع هایی مثل جانوران، گیاهان، آهن ربا، آب و خاک و سنگ،
مثال ها را از محیط زندگی کودک می گیرد و در همان فضا پرورش می یابد. وقتی از جانوران و یا
گیاهان صحبت می کند تا دانش فراگیر را در این زمینه ها زیاد تر کند، جانور و گیاه برای کودک آشنا
است و مثال ها از خود کودک و در ارتباط با محیط آشنای او آورده می شود و در نهایت حاصل کار
و تعامل کودکان با یکدیگر و با معلم به دانشی می رسد که خود در تعامل با محیط زندگیش کسب کرده
است و متناسب با نیازهای اوست. اعتقاد بر این است که این شیوه یادگیری باعث می شود تا فراگیر
آموزش را به محیط عادی زندگی خود بکشاند. بدیهی است زمانی که فراگیر بین آموخته ها و نیاز های
روزمره ارتباط تنگاتنگی می بیند انگیزه یادگیری او بیشتر شده و نیز میزان مشارکت وی در فرایند
یادگیری زیادتر و دامنه آموخته های وی افزایش می یابد. رویکرد زمینه محور از مهار تهای مورد
تأکید در رویکرد فرایند محور و نیز از روش های مورد استفاده دررویکرد پژوه شمحور بهره می گیرد تا
یادگیری علوم تجربی را برای یادگیرنده معنا دار و مرتبط با زندگی روزمره و کاربردی کند.
با توجه به ویژگی آموزش زمینه محور هر فعالیتی که پیشنهاد می کنید باید دارای
ویژگی های زیر باشد:
١ در ارتباط با زندگی روزمره کودک باشد)رویکرد مسئله محور باشد :مثال:مشکل کم آبی/
محیط زیستی/ انرژی/…(.
۲ قابل تجربه و آزمایش باشد، به کودک کمک کند تا با بروز خلاقیت های خود کشف
کند، اختراع کند و به ایده های نو فکرکند.این فعالیت ها قلب یادگیری مفهومی هستند )رویکرد
۱۱
پژوهش محور: معرفی فعالیت های پژوهشی در ارتباط با مسئله طرح شده، مثال: مسئله آلودگی محیط
زیست/کم آبی/ صرفه جویی در انرژی/…(.
۳ کاربرد داشته باشد، مفاهیم و اطلاعاتی که نهادینه شوند کودک را به تصور یک آینده مجازی
م یکشانند ارتباط بین تئوری و عمل:تصور مشاغلی در ارتباط با مسئله )مثال: مشکل کم آبی(/حل
مسئله )مثال: ارائه راه حل هایی برای حل مشکل کم آبی از طریق برخورد مناسب با مسئله(
۴ تا حد امکان کودک را به کار گروهی تشویق کند. یادگیری مشارکتی و تعاملی مقدمه
یاد گیری مفهومی پایدار است )یادگیری مشارکتی: انجام پژوهش ها و یا جمع آوری اطلاعات به صورت
گروهی و تعامل در مورد یافته ها و تجزیه و تحلیل آنها(.
۵ از نتایج آموخته ها در علوم تجربی استفاده کند.به عبارت دیگر موقعیت های جدیدی فراهم
کند که کودک بتواند آموخته ها را در آن موقعیت ها نیز به کار گیرد )پژوهش علم در عمل، مثال: انجام
فعالیت هایی در عمل در مدرسه یا خانه برای حفاظت از آب/ جلوگیری از آلودگی آب/صرفه جویی در
مصرف آب/…(.
آیا شما زمینه محورتدریس می کنید؟
در هنگام برنامه ریزی برای تدریس علوم تجربی پرسش های زیر را مرور کنید تا میزان پایبندی
خود را به هدف های آموزش زمینه محور ارزیابی کنید. بدیهی است هر چه تعداد پاسخ های مثبت شما
بیشتر باشد آموزش شما به رویکرد زمینه محور نزدیک تر است.
آیا مفاهیمی که آموزش می دهید از محیط زندگی دانش آموز گرفته شده است ؟ به عبارتی برای
وی آشنا است؟
مثال ها از زندگی روزمره دانش آموز گرفته شده است؟
مفاهیم براساس دانش فعلی دان شآموز بنا نهاده شده است؟
مثال ها و تمرین ها شامل موقعیت های حل مسئله واقعی است که دان شآموز با آنها آشنا است؟
مثال ها و تمرین ها، نگرشی در دان شآموز ایجاد می کند برای اینکه بگوید «من باید این را یاد
بگیرم ؟»
آیا دان شآموزان خودشان اطلاعات را جمع آوری و تجزیه و تحلیل می کنند تا مفاهیم را
بیاموزند؟
آیا به دان شآموزان فرصت می دهید تا اطلاعاتی را که جمع آوری کرده اند تجزیه و تحلیل کنند؟
آیا فعالیت های آموزشی، دانش آموزان را به کاربرد مفاهیم و اطلاعات در زمینه های مفید و
۱۲
کتاب معلم علوم تجربی سوم دبستان
مرتبط با زندگیشان مثل تصور آینده )مثل آینده شغلی( و مکان های نا آشنا )مثل محیط های کاری و
کارگاه ها( تشویق می کند؟
آیا دان شآموزان در گروه های تعاملی که گفت وگو و ایده های مهم در آن رد و بدل شده و
تصمیم گیری می شود شرکت می کنند؟
آیا درس ها، تمرین ها و آزمایش ها توان خواندن، نوشتن و مهارت های ارتباطی دیگر به غیر از
استدلال های علمی را پرورش می دهد؟

اهداف و پیامدهای یادگیری
انتظار می رود اصلاحات برنامه درسی علوم تجربی که با هدف انطباق با برنامه درسی ملی
صورت می گیرد بتواند کیفیت آموزش در سطح مدارس کشور را ارتقا داده و باعث بهبود عملکرد
دانش آموزان شود. برای بهبود آموزش و موفقیت مدرسه باید عملکرد دان شآموزان در فرایند آموزش
و ارزشیابی یا آنچه که آنها واقعاً آموخته اند و قادر به انجام دادن آن هستند، به صورت همه جانبه و
گسترده مورد توجه قرار گیرد. در حقیقت آنچه مدرسه ویا معلم را به یک واحد آموزشی یا معلم موفق
و کارآمد تبدیل می کند. بازده یا محصول مدرسه یعنی عملکرد دانش آموزان است.
از این رو، به زبان ساده این کار با روش سنتی که در آن دانش آموز آموخته ها را بازگو می کند
و معلم سعی دارد کتاب درسی را تمام کند امکا نپذیر نیست، زیرا دانش آموزان باید بتوانند اطلاعات
جدید را با دانش و آموخته های پیشین خود پیوند داده، واقعیت ها و حقایق را به «مسائ لکلی » و
روزمره ای که با آن برخورد می کنند ارتباط دهند، پرسش ها را به طور عمیق بررسی کنند و به خوبی
بتوانند آموخته های خود را در زمینه های جدید به کار گیرند. برای تحقق این امر لازم است معلمان در
طراحی برنامه آموزشی خود به سه سؤال زیر پاسخ دهند:
۱ مفاهیم، مهارت ها و ایده های اساسی که دان شآموزان باید به آن دست یابند، کدام اند؟
۲ چه مدارک و شواهدی بیانگر آن است که دان شآموزان به راستی مطالب اصلی را فرا گرفته اند
و می توانند دانش و مهارت هایی که کسب کرده اند را به نحوی معنادار و مؤثر در موقعیت های جدید
به کار گیرند؟
۳ چه راهکارها و روش های تدریسی به دان شآموزان کمک خواهد کرد تا بتوانند مفاهیم را
بسازند و به افرادی صاحب دانش و توانمند، در زمینه ای خاص تبدیل شوند؟
در این شیوه کار، معلمان باید موقعیت هایی ایجاد کنند که در آنها دان شآموزان پرسش طرح
۱۳
کنند، راه کارهایی برای حل مسئله ارائ ه دهند و در مورد اینکه چگونه به نتیجه مورد نظر رسیده اند
توضیح دهند.
در چنین رویکردی در تدریس، بر یادگیری با معنا و ماندگار تأکید می شود و آنچه مهم می شود
پیامدهای یادگیری است و این شیوه با روش های یاددهی سنتی که عمدتاً بر سخنرانی و بازخوانی مطالب
و یاددهی بر اساس کتاب درسی متکی است بسیار متفاوت است.
پیامدهای یادگیری «در اصل نتایجی است که انتظار می رود دان شآموزان پس از درگیرشدن
با فعالیت های یادگیری توانایی هایشان را در دانش کسب شده در موقعیت های جدید نشان دهند. به
زبان ساده پیامد یادگیری به این پرسش که «آموزش اتفاق افتاده است که دانش آموز قادر باشد چه کاری
انجام دهد؟ » پاسخ می دهد، در این رویکرد محیط مدرسه تنها محل تحقق هدف ها نیست بلکه باید بین
فعالیت های فراگیران در مدرسه و محیط اجتماعی خارج از مدرسه ارتباط لازم وجود داشته باشد.
این ارتباط بر پیش فرض های زیر استوار است:
الف( فرد از همه جا فرا م یگیرد: فرد به طور دایم درارتباط متقابل با محیط است و از آن یاد
م یگیرد. خانواده، همسالان، گروه های محلی، سازمان ها و نهادهای اجتماعی و غیره همه از عوامل
یادگیری هستند و در تحقق و یا عدم تحقق آن تأثیر دارند.
ب( تجربه یادگیری را عمق می بخشد: هرچه برای دانش آموز فرصت تجربه کردن بیشتر فراهم
شود یادگیری عمیق تر می شود و هرچه تجرب ههای یادگیری غنی تر باشد، یادگیری عمیق تر و همه جانبه تر
می شود. غنای تجربه نیز به تنوع عوامل و وسایل یادگیری که در محیط قرار دارند بستگی دارد. اگر
علاوه بر استفاده از وسایل آموزشی دانش آموزان به محل و مکان خارج از مدرسه برده شوند که به
نوعی به موضوع یادگیری ارتباط دارد، محیط یادگیری غنی تر می شود و یادگیری عمیق تر م یگردد.
ج( دیدن، مؤثرتر از شنیدن است: مشاهده واقعیت ها و پدیده ها در یادگیری و نیل به هدف ها
تاثیر زیادی دارد، به ویژه در سنین پایین که فرد دارای تفکر عینی است اثر دیدن و مشاهده کردن بیش
از سنین بالاتر است. چون آنچه در محیط مدرسه و کلاس دیده می شود برای یادگیری مؤثر کفایت
نمی کند ارتباط با خارج از مدرسه شرط مهم تحقق هدف های یادگیری پایدار است.
د( پژوهشگری شیوه مؤثر تحقق هدف هاست: مواجه شدن با مسئله و تلاش برای حل آن،مهارت
و روحیه پژوهشگری و تحقیق را در فرد به وجود می آورد. همان طورکه اشاره شد لازمه پژوهشگری
مواجهه با مسئله است و مسئل ههای اساسی نیز داخل جامعه است، اگر این نکته را به خاطر آوریم
که فرد برای زندگی در جامعه تربیت می شود ضرورت پژوهشگری و ارتباط فراگیر با جامعه در طول
۱۴
کتاب معلم علوم تجربی سوم دبستان
آموزش های رسمی بیشتر احساس می شود. فراگیران باید در دوران آموزش حل مسئله را بیاموزند
و در عمل با مسائل جامعه مواجه شوند تا در آینده به عنوان شهروند در جامعه قادر به زندگی سالم و
منطقی باشند.
بیان اهداف برنامه درسی در قالب «پیامدهای یادگیری » این امکان را فراهم می کند که فرایند
آموزش و ارزشیابی تلفیق شوند و عملکرد دانش آموزان با توجه به دانش و تجربیات آنان در سطوح
مختلف ارزیابی شود. برای تحقق این امر؛ انعطاف، تنوع در برنامهٔ درسی، فعالی تهای یادگیری، و
سنجش در عین وحدت درنتیجه و پیامد یادگیری امری ضروری است.
پیامدهای یادگیری به کمک ملاک ها و سطوح عملکردی قابل سنجش هستند. ملاک ها
خصوصیات کیفی و چند وجهی است که تصویر روشنی از عملکرد دانش آموزان را در سطوح مختلف
بیان می نماید. پیامد های یادگیری در عین انعطاف باید کاملاً واضح و شفاف نوشته شوند. یعنی هر یک
از اهداف دقیقاً تصریح کند که چه عملکردی را از دانش آموزان انتظار دارد.
برای دستیابی به پیامد های یادگیری معلمان باید فرصت های یادگیری را فراهم سازند که در آن
کاوشگری های اصیل، بیان دیدگاه ها و دستیابی به کشفیات به طور آزادانه تحقق پیدا کند. از این رو
معلمان نیازمند آن هستند که به هنگام تدارک فرصت های آموزشی به آموزش در سه سطح زیر توجه کنند:
آموزش واقعی تها
آموزش مفاهیم/ مهارت های اساسی
آموزش برای به کارگیری آموخت هها در موقعیت های جدید.
سطح اول یعنی سطح آموزش واقعی تها که صرفاً مستلزم انتقال داد هها و اطلاعات به دانش آموزان
است. سطحی که به طورمعمول در رویکردهای سنتی آموزش مورد تأکید قرار می گیرد. سطح دوم
یعنی سطح آموزش مفاهیم/ مهارت ها مستلزم درک و فهم و تجزیه وتحلیل این داد هها و اطلاعات به مثابهٔ
مفاهیم/ مهارت های اساسی است. در سطح سوم یعنی سطح به کارگیری آموخته ها در موقعیت واقعی
به این موضوع پرداخته م یشود که آیا آموخته های سطوح قبلی برای دان شآموزان نهادینه شده است.
بنابراین، یادگیری زمانی اتفاق می افتد که تمام سطوح س هگانه یکدیگر را تکمیل کنند. اغلب اوقات این
سطوح زمانی به طورکامل تحقق می یابد که، به دان شآموزان فرصت داده شود تا شخصاً و یا به طور
غیرمستقیم امور را تجربه کنند


facebook googleplus twitter linkedin
دانلود فایل با لینک غیر مستقیم
مطالب مرتبط


شما هم نظر خود را درمورد این پست به ما بگویید!


در جریان همه آموزش ها قرار بگیرید
با عضویت در خبرنامه جدیدترین مطالب آموزشی را در ایمیل خود داشته باشید.

  • کاربران حاضر: 4
  • بازدید امروز: 6,755
  • بازدید دیروز: 9,845
  • بازدید هفته: 95,652